Yohanna Kusau: Người tiên phong âm thầm nâng cao chăm sóc y tế cơ sở tại Nigeria

Ngày mới bắt đầu từ rất sớm tại Trung tâm Chăm sóc sức khỏe cơ sở Kabusa ở Nigeria. Khi ánh nắng ban mai vừa ló dạng, khu vực chờ đã đông đúc với tiếng khóc trẻ em trên tay mẹ, những thai phụ vuốt ve bụng mình chờ khám định kỳ và các em nhỏ bám lấy cha mẹ, có em thì buồn ngủ, có em lại không yên. Âm thanh hội thoại, bước chân, tiếng ho xen lẫn nhịp điệu đều đặn của đội ngũ y tế đang di chuyển giữa các bệnh nhân tạo nên bức tranh sống động cho môi trường chăm sóc sức khỏe cơ sở.

Giống nhiều trung tâm y tế cơ sở khác ở Nigeria, Kabusa tiếp nhận đa dạng bệnh nhân với các lo lắng và tình trạng khác nhau. Có người bị sốt kéo dài, người khác tìm hiểu các triệu chứng đáng lo, tiêm chủng định kỳ cho trẻ hay kiểm tra thai kỳ. Dù hàng dài người chờ khám, bệnh nhân không phải chờ đợi lâu để được lắng nghe, giải thích tình trạng sức khỏe một cách tỉ mỉ và nhận hỗ trợ y tế đầy nhân ái, giúp họ nhẹ nhõm và có thêm hy vọng.

Tại Nigeria, các trung tâm chăm sóc sức khỏe cơ sở là điểm tiếp cận đầu tiên và dễ tiếp cận nhất cho hàng triệu người dân. Đây là nơi khởi đầu cho nhiều gia đình để phát hiện bệnh tật và nhận được sự an ủi trong những lúc bối rối. Tuy nhiên, trải nghiệm của bệnh nhân tại các trung tâm này thường dựa nhiều vào tâm huyết và phẩm chất của những nhân viên y tế tuyến đầu. Họ chính là cầu nối quan trọng trong hệ thống còn nhiều hạn chế về nhân lực, nguồn lực và niềm tin của người dân.

Tại Kabusa, một thị trấn nhỏ thuộc thủ đô Abuja, Nigeria, ông Yohanna Kusau là ví dụ điển hình về người nhân viên y tế tận tụy và nhiệt huyết trong công việc.

Yohanna Kusau sinh năm 1974 tại Makarfi, bang Kaduna. Từ nhỏ, anh mơ ước trở thành bác sĩ, nhưng đường đời đưa đẩy anh theo hướng khác. Sau nhiều lần thi đỗ WAEC, anh học ngành báo chí tại Đại học Ahmadu Bello ở Zaria rồi chuyển sang đào tạo y tế tại Trường Công nghệ Y tế Kaduna (1996-1999). Trong giai đoạn này, anh gặp khó khăn tìm việc và đã tự kinh doanh nhà thuốc nhỏ, vừa kiếm sống vừa duy trì liên hệ với cộng đồng y tế.

Đến năm 2008, chín năm sau tốt nghiệp, Yohanna chính thức gia nhập ngành y tế, khởi đầu là tại Burun thuộc vùng thủ đô. Anh coi đây là sứ mệnh phục vụ nhân loại, lấy lắng nghe bệnh nhân làm kim chỉ nam. Anh nhấn mạnh: "Lắng nghe là thuốc đầu tiên. Trước thuốc men, trước xét nghiệm, bệnh nhân cần cảm nhận được bạn thực sự lắng nghe, tin tưởng họ và không vội vàng." Theo anh, rất nhiều lần bệnh nhân đã tự nói ra vấn đề nếu được lắng nghe đúng cách.

Yohanna coi bảo mật thông tin y tế là lời hứa quan trọng. Trong những vùng có định kiến xã hội về bệnh tật, bệnh nhân tại các cơ sở do anh phụ trách học được rằng mọi thông tin trao đổi đều được giữ kín. Điều này tạo dựng lòng tin và giúp nhiều người vượt qua e ngại để đến khám chữa bệnh thay vì giấu bệnh ở nhà.

Năm 2012, anh nâng cao trình độ với chứng chỉ dịch vụ y tế cộng đồng tại Đại học Ahmadu Bello, và tiếp tục học lên bằng Cử nhân Y tế Công cộng tại Đại học Mở Quốc gia Nigeria, tốt nghiệp năm 2023. Anh cho biết học hỏi liên tục là trách nhiệm để phục vụ bệnh nhân tốt hơn, không ngừng hoàn thiện bản thân là điều cần thiết.

Từ 2016 đến 2025, Yohanna công tác tại nhiều điểm trong vùng thủ đô, gồm Pyakasa, Toga Sarki và sau cùng là Kabusa, nơi anh vẫn tiếp tục cống hiến. Đặc điểm nổi bật trong công việc của anh là khả năng lắng nghe thật sự và giữ mối liên hệ không chỉ trong khám chữa bệnh mà còn qua các lần tái khám.

Đồng nghiệp khen ngợi anh như một nhà lãnh đạo gần gũi, chịu khó hướng dẫn và cải thiện thái độ của nhân viên, nâng cao tinh thần làm việc. Anh chú trọng vào việc đảm bảo trang thiết bị y tế luôn đầy đủ, sửa chữa kịp thời và quản lý chi tiêu minh bạch, để cơ sở vận hành hiệu quả dù vẫn gặp nhiều khó khăn về hạ tầng và nguồn lực.

Câu chuyện giúp đỡ tận tình từng bệnh nhân như trường hợp người bà lớn tuổi được anh hỗ trợ cả về tài chính và tinh thần được nhớ mãi. Đối với cộng đồng như giáo viên Blessing Amos ở Toga Sarki, chất lượng dịch vụ và môi trường y tế được cải thiện rõ rệt nhờ sự có mặt và lãnh đạo của anh.

Tinh thần trách nhiệm và sự có mặt thường xuyên của Yohanna, dù phải đi quãng đường một giờ từ Gudu đến Toga Sarki, truyền cảm hứng cho nhân viên nâng cao tác phong, kỷ luật và thi đua xây dựng môi trường làm việc hiệu quả, từ đó củng cố niềm tin người dân vào hệ thống y tế cơ sở.

Câu chuyện của Yohanna Kusau cho thấy cải thiện chăm sóc sức khỏe không phải lúc nào cũng bắt đầu từ thay đổi lớn mà thường từ những hành động nhỏ, kiên trì, giúp thay đổi tư duy và xây dựng niềm tin lâu dài. Anh nhấn mạnh tôn trọng, đồng cảm và sự hiện diện là yếu tố cốt lõi trong chăm sóc bệnh nhân.

Với phương châm đảm bảo mỗi bệnh nhân đến cơ sở đều được lắng nghe, tôn trọng và chăm sóc đúng mức, Yohanna mở ra hình mẫu về y tế cơ sở nơi người dân cảm thấy an toàn, được tôn trọng và yên tâm trong việc bảo vệ sức khỏe.

Anh khiêm tốn cho rằng đó là nghĩa vụ của mọi nhân viên y tế, đồng thời kêu gọi nâng cao tiêu chuẩn chăm sóc, để những người kế nhiệm làm tốt hơn nữa.

Vào năm 2026, Yohanna Kusau được công nhận là Nhà vô địch chăm sóc sức khỏe cơ sở theo chiến dịch KNOW. TRUST. GO. của Cơ quan Phát triển Y tế Cơ sở Quốc gia Nigeria. Đây là danh hiệu dành cho những nhân viên y tế bình thường nhưng có đóng góp đặc biệt trong cộng đồng và được xác nhận qua phản hồi người dân và các ban phát triển địa phương.

Chiến dịch chính sách, vận động và truyền thông cho y tế cơ sở (PAC4PHC) hướng đến xây dựng niềm tin cộng đồng vào hệ thống y tế cơ sở bằng các kênh giao tiếp chiến lược và sự đồng sáng tạo của người dân.

Bài viết do Ayomide Ladipo và Lois Sambo, các nhà phân tích phát triển tại Trung tâm Truyền thông và Tác động Xã hội (CCSI), Abuja thực hiện.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.