Bài học từ cuộc chiến Iran cho Ukraine trong bối cảnh xung đột mới gia tăng

Những điểm chính

• Cuộc chiến Iran giai đoạn mới với các đòn tấn công và bất ổn khu vực sau thỏa thuận Mỹ - Iran.

• Mỹ và Israel từng có thành công ban đầu nhưng sai lầm trong đánh giá tác động chiến lược của xung đột.

• Mỹ ưu tiên lợi ích quốc gia hơn là đồng minh, đàm phán trực tiếp với các đối thủ như Iran.

• Đoàn kết NATO chưa chặt chẽ, nhiều nước từ chối hỗ trợ Mỹ trong chiến dịch liên quan Trung Đông.

• Nga không can thiệp mạnh mẽ giúp Iran, cho thấy giới hạn trong liên minh của Nga tại khu vực.

Cuộc chiến Iran bước vào giai đoạn mới đầy bất ổn

Chỉ vài tuần sau khi Mỹ công bố Bản ghi nhớ hiểu biết với Iran, xung đột vốn bắt đầu từ cuối tháng Hai nay đang chứng kiến sự gia tăng các hành động thù địch. Các vụ tấn công tái diễn của Mỹ và Iran, lời phát biểu mạnh mẽ của Tổng thống Donald Trump tại hội nghị NATO ở Ankara cùng các vụ tấn công vào cơ sở Mỹ tại vùng Vịnh và sự giảm mạnh lưu lượng tàu qua Eo biển Hormuz cho thấy thỏa thuận không mang lại sự ổn định cho khu vực.

Đối với Ukraine, nơi coi Iran là quốc gia thù địch do Tehran hỗ trợ quân sự cho Nga, thực tế này đặt ra những bài học quan trọng trong bối cảnh làn sóng leo thang căng thẳng mới có thể xảy ra.

Bài học về sai lầm chiến lược ngay từ siêu cường

Đầu cuộc chiến Iran, liên minh Mỹ - Israel đạt được nhiều thành công với những đòn tấn công quy mô, trong đó một số nguồn tin cho biết Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei cùng lãnh đạo cấp cao khác bị thiệt mạng. Các cơ sở hạ tầng trọng điểm như trên đảo Kharg bị phá hủy gây tổn hại lớn cho chế độ Iran, khiến các chính trị gia Israel như Amir Weitmann nhận định tình hình vượt ngoài mong đợi.

Tuy nhiên, bước triển khai kế hoạch gây ra những hệ quả bất ngờ và chưa được tính toán kỹ lưỡng, nhất là những mối nguy đe dọa đến Eo biển Hormuz hay phản ứng trả đũa của Iran với các nước vùng Vịnh, khiến Tehran nhanh chóng lấy lại thế chủ động về mặt chiến lược qua việc tăng giá dầu và nỗi lo về khủng hoảng kinh tế khu vực.

Với Ukraine, bài học rút ra là ngay cả những siêu cường có kinh nghiệm và nguồn lực dồi dào như Mỹ và Israel vẫn có thể đánh giá sai lầm chiến lược, tương tự như Nga đã sai lầm trong chiến dịch xâm lược nước này.

Quan hệ đồng minh thế giới không hoàn toàn đáng tin cậy

Trong khi Mỹ và Israel là đối tác quân sự bền chặt nhiều thập kỷ, chiến tranh Iran cho thấy lợi ích Mỹ luôn được đặt lên hàng đầu, đặc biệt trong bối cảnh chính trị trong nước và các chu kỳ bầu cử. Dù Israel tham gia chiến đấu sát cánh với Mỹ, Washington vẫn đàm phán thỏa thuận với Iran mà không thông qua đối tác chiến lược này.

Chuyên gia Ariel Cohen của Atlantic Council cảnh báo rằng Mỹ sẵn sàng thương lượng với cả đối thủ và kẻ thù, tùy theo lợi ích chính trị trong nước của mình, điều đó có thể khiến Ukraine phải thận trọng trong kỳ vọng dựa vào những bảo đảm quốc tế từng có, chẳng hạn như Bản ghi nhớ Budapest 1994.

Đoàn kết NATO và hạn chế hiện hữu

Khi chiến sự lan rộng, Mỹ đã kêu gọi NATO hỗ trợ bảo đảm Eo biển Hormuz. Tuy nhiên, liên minh chưa kích hoạt Điều 5, nên các nước thành viên không bị ràng buộc phải can thiệp. Thay vào đó, mỗi quốc gia theo đuổi chính sách riêng của họ, với những quốc gia như Tây Ban Nha và Italy từ chối cho Mỹ sử dụng cơ sở quân sự và không phận để thực hiện chiến dịch liên quan Iran.

Những căng thẳng này đã khiến quan hệ Mỹ - châu Âu trở nên phức tạp, từ việc Tổng thống Trump từng đe dọa ngừng giao thương với Tây Ban Nha đến bất đồng về chiến lược với Ukraine. Điều này khiến Ukraine phải suy ngẫm về mức độ thực chất và hiệu quả của sự hỗ trợ từ NATO.

Những thách thức ngoại giao và quân sự với khu vực Trung Đông

Khác với các phương diện tiêu cực, chiến tranh Iran mở ra cơ hội ngoại giao mới cho Ukraine tại Trung Đông. Kinh nghiệm chiến đấu chống lại các loại máy bay không người lái Shahed do Iran cung cấp giúp Ukraine tạo được uy tín tại Israel và các quốc gia Vùng Vịnh. Đoàn ngoại giao do Tổng thống Zelensky dẫn đầu đã ghi nhận thành công trong việc tăng cường hợp tác quân sự và an ninh.

Song, những mối liên hệ này cũng kéo theo những tác động phức tạp, khi Israel không hoàn toàn hài lòng với những động thái ngoại giao của Kyiv, đặc biệt liên quan đến quan hệ với Qatar hay các phát ngôn ở Liên Hợp Quốc. Mâu thuẫn như vụ tranh cãi về lượng hàng ngũ cốc tới cảng Haifa cho thấy Ukraine cần cân nhắc kỹ lưỡng hơn khi xử lý các đối tác trong khu vực nhằm duy trì sự ổn định và phát triển mối quan hệ chiến lược.

Giới hạn trong khả năng hỗ trợ quốc tế của Nga

Mặc dù đã ký các thỏa thuận hợp tác toàn diện với Iran, Nga dường như chưa thể hiện được vai trò hỗ trợ quyết định khi Iran đối mặt áp lực lớn từ Mỹ và Israel. Moscow chỉ dừng ở mức hỗ trợ tình báo và chính trị, thiếu sự can thiệp trực tiếp để ngăn chặn các đòn tấn công nhằm vào Tehran.

Điều này cho thấy Nga ưu tiên lợi ích dài hạn nhưng không ngại chịu thiệt hại ngắn hạn với các đồng minh, nhằm tập trung nguồn lực và sự chú ý vào chiến trường Ukraine. Với Ukraine, đây là minh chứng cho sự yếu kém về khả năng liên kết vững chắc giữa các quốc gia trong nhóm Nga, Iran, Trung Quốc và Triều Tiên.

Triển vọng căng thẳng gia tăng và bài toán cho Ukraine

Thỏa thuận vừa ký không làm hài lòng nhiều bên như Israel hay các nước vùng Vịnh, trong khi Iran vẫn giữ tham vọng phát triển vũ khí hạt nhân. Với Ukraine, cuộc chiến này là lời cảnh tỉnh về phần ngoại giao cũng như chiến lược đa phương và quân sự.

Để tăng cường vị thế, Ukraine cần chú trọng thái độ ngoại giao tinh tế nhằm giữ vững hợp tác với những đối tác phức tạp trong khu vực, đồng thời giảm bớt phụ thuộc vào nguồn hỗ trợ quân sự Mỹ vốn không ổn định do ảnh hưởng bởi chính trị nội bộ Washington và điều kiện cung ứng khí tài hạn chế.

Chuyên gia Ariel Cohen cũng cảnh báo rằng các cuộc xung đột có thể đồng thời xảy ra trên nhiều mặt trận: châu Âu, Trung Đông và khu vực châu Á - Thái Bình Dương, khiến tình thế an ninh thế giới ngày càng phức tạp hơn. Ukraine cần kiên định trong việc nâng cao năng lực quốc phòng và đa dạng hóa nguồn lực để đối phó với những thách thức này.

Kết lại, cuộc chiến Iran tuy cách xa địa bàn Ukraine nhưng vẫn chứa đựng nhiều bài học chiến lược quan trọng cho chính sách an ninh và đối ngoại Kyiv, đồng thời mở ra những thách thức mới cần được chuẩn bị kỹ càng trong thời gian tới.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao cuộc chiến Iran vẫn tiếp diễn dù có thỏa thuận Mỹ - Iran?

Thỏa thuận không giải quyết tận gốc các bất ổn trong khu vực dẫn đến các cuộc tấn công và căng thẳng tái diễn.

Bài học quan trọng nào Ukraine có thể rút ra từ cuộc chiến Iran?

Ukraine học được rằng cả siêu cường cũng có thể sai lầm, đồng minh có thể không hoàn toàn tin cậy, và cần cẩn trọng trong ngoại giao khu vực.

Mức độ đoàn kết trong NATO ảnh hưởng ra sao đến chiến tranh Trung Đông?

Đoàn kết NATO không đồng đều, nhiều nước thành viên từ chối hỗ trợ Mỹ khiến khả năng phối hợp giảm sút.

Nga đã giúp gì cho Iran trong cuộc chiến này?

Nga chỉ hỗ trợ tình báo và chính trị, không can thiệp quân sự trực tiếp, thể hiện giới hạn năng lực hỗ trợ đồng minh.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.