Thiếu hụt 720 tỷ Naira đe dọa mục tiêu giảm tử vong mẹ và trẻ sơ sinh tại Nigeria

Những điểm chính

• Nigeria cần thêm 720 tỷ Naira để lấp khoảng cách tài chính trong kế hoạch y tế năm 2025 với tổng ngân sách 3,68 nghìn tỷ Naira.

• Tỷ lệ tử vong mẹ tại Nigeria là hơn 572 trên 100.000 ca sinh và tử vong sơ sinh là 41 trên 1.000 ca sinh, thuộc hàng cao nhất thế giới.

• Khoảng 69-77% chi phí chăm sóc sức khỏe được người dân chi trả trực tiếp, dưới 5% phụ nữ được bảo hiểm y tế khi sinh.

• Chương trình MAMII đã can thiệp tại 172 khu vực với hơn 500.000 phụ nữ mang thai được theo dõi và nâng cấp 3.000 trung tâm y tế cơ sở.

• Thực thi ngân sách y tế kém hiệu quả khi chi tiêu thực tế thấp hơn 30-50% so với ngân sách duyệt, gây thiếu hụt nguồn lực cho các cơ sở y tế.

Thách thức tài chính trước mục tiêu cải thiện sức khỏe mẹ và trẻ sơ sinh tại Nigeria

Nigeria đang đối mặt với một khoảng cách tài chính lên đến 720 tỷ Naira trong việc huy động nguồn lực nhằm giảm tỷ lệ tử vong mẹ và trẻ sơ sinh. Thông tin này được đưa ra bởi Tiến sĩ Dayo Adeyanju, người dẫn đầu Sáng kiến Đổi mới Giảm tử vong Mẹ và Trẻ sơ sinh quốc gia, tại một tọa đàm về sức khỏe mẹ do Nigeria Health Watch tổ chức tại Abuja.

Sự kiện mang chủ đề “Đầu tư vào mẹ: Đồng bộ tài chính, chính sách và đổi mới nhằm cải thiện kết quả sức khỏe mẹ” đã nhấn mạnh thực trạng ngân sách y tế Nigeria cho năm 2025 ước tính 3,68 nghìn tỷ Naira. Trong đó, nguồn từ chính phủ đạt khoảng 1,7 nghìn tỷ Naira, các đối tác phát triển đóng góp 1,25 nghìn tỷ Naira, để lại khoảng trống tài chính 720 tỷ Naira chưa được đáp ứng.

Nguyên nhân và tác động của tình trạng thiếu vốn

Phần lớn ngân sách y tế, xấp xỉ 87,9%, tập trung vào việc củng cố hệ thống y tế hiệu quả, công bằng và chất lượng, thể hiện cam kết của chính phủ trong việc nâng cao chất lượng phục vụ y tế. Tuy nhiên, như Tiến sĩ Adeyanju chỉ ra, để đạt được mục tiêu giảm 30% tỷ lệ tử vong mẹ và 20% tử vong sơ sinh vào năm 2027, nguồn lực trong nước cần được tăng cường một cách bền vững.

Nigeria vẫn chịu gánh nặng tử vong mẹ và trẻ sơ sinh cao nhất thế giới với hơn 572 ca tử vong mẹ trên mỗi 100.000 ca sinh sống và 41 ca tử vong sơ sinh trên 1.000 ca sinh. Để đảo ngược xu hướng này, Sáng kiến Đổi mới Giảm tử vong Mẹ và Trẻ sơ sinh được khởi động năm 2024, đặt ra các mục tiêu cụ thể và tập trung vào 172 khu vực địa phương có tỷ lệ tử vong mẹ cao nhất, nơi chiếm khoảng một nửa gánh nặng tử vong mẹ của quốc gia.

Chấn chỉnh hệ thống y tế và cải thiện tiếp cận dịch vụ

Tiến sĩ Adeyanju liệt kê một số nguyên nhân chính dẫn đến tử vong mẹ và trẻ sơ sinh, bao gồm trì hoãn trong việc tìm kiếm và tiếp cận dịch vụ y tế, chất lượng chăm sóc chưa đồng đều, quyết định chậm trễ và thiếu sự phối hợp giữa các bên liên quan. Chiến lược của sáng kiến hướng tới nâng cao hệ thống dữ liệu, củng cố sự phối hợp, tăng cường tài chính y tế, đảm bảo trang thiết bị y tế đầy đủ, cải thiện tiếp cận về mặt vật lý và chi phí, đồng thời huy động cộng đồng nhận biết sớm thai phụ để hỗ trợ tiếp cận chăm sóc chuyên môn.

Thực trạng đầu tư và tận dụng nguồn lực tại Nigeria

Ông Biobele Davidson, Đại diện BudgIT Foundation, cũng chia sẻ bức tranh không mấy khả quan về tài chính y tế tại Nigeria. Dù quốc gia này chỉ chiếm khoảng 2% dân số thế giới, nhưng lại chịu trách nhiệm cho khoảng 19-20% tổng số tử vong mẹ toàn cầu, với khoảng 82.000 phụ nữ tử vong mỗi năm do các biến chứng thai sản có thể phòng tránh.

Chính phủ Nigeria đã cam kết theo Tuyên bố Abuja phân bổ 15% ngân sách quốc gia cho y tế, tuy nhiên, tỷ lệ thực tế chỉ đạt từ 3,5 đến 6%, với ngân sách y tế liên bang năm 2026 chỉ chiếm 3,67% tổng ngân sách quốc gia là 2,51 nghìn tỷ Naira.

Phần lớn chi tiêu y tế tại Nigeria đến từ chi trả trực tiếp của người dân, chiếm khoảng 69-77%, khiến nhiều gia đình khó có khả năng chi trả cho dịch vụ chăm sóc sức khỏe mẹ. Chỉ dưới 5% trong số khoảng 7 triệu phụ nữ sinh hàng năm có bảo hiểm y tế.

Tiến triển và hạn chế trong các chương trình giảm tử vong mẹ

Chương trình MAMII đã đạt được một số kết quả khích lệ khi can thiệp trực tiếp tại 172 khu vực ưu tiên ở 33 bang, chiếm 55% gánh nặng tử vong mẹ của Nigeria. Hơn 500.000 phụ nữ mang thai đã được đăng ký và theo dõi, trên 3.000 trung tâm y tế cơ sở được nâng cấp cung cấp dịch vụ cấp cứu sản khoa và sơ sinh, cùng với việc ứng dụng nền tảng số để giám sát các thai kỳ nguy cơ cao và điều phối vận chuyển khẩn cấp.

Tuy nhiên, Davidson cảnh báo tình trạng thực thi ngân sách kém hiệu quả vẫn làm suy giảm chất lượng dịch vụ. Trong nhiều trường hợp, chi tiêu thực tế chỉ bằng 30-50% so với mức ngân sách được duyệt, khiến nguồn lực không đến được các cơ sở y tế tuyến đầu.

Đánh giá của BudgIT với hơn 5.000 trung tâm y tế cơ sở cho thấy chỉ có 13,89% có xe cứu thương, gần 50% thiếu nhân viên y tế như y tá hay nữ hộ sinh, 40% không có phòng xét nghiệm và hơn một nửa không đủ an toàn để phục vụ cấp cứu 24/7.

Khuyến nghị củng cố tài chính và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách

Để khắc phục những tồn tại hiện nay, các chuyên gia đề xuất tăng tỷ lệ ngân sách dành cho y tế theo chuẩn 15% của Tuyên bố Abuja, cải thiện thực hiện Quỹ Cơ bản Cung cấp Chăm sóc Sức khỏe, mở rộng bảo hiểm y tế cho phụ nữ, đầu tư vào hệ thống vận chuyển cấp cứu và nâng cao chi tài trợ cho thuốc thiết yếu phục vụ y tế mẹ.

Điều phối viên BudgIT cũng kêu gọi các nhà lập pháp tăng cường giám sát tài chính ngành y tế, các đối tác phát triển căn cứ nhu cầu nội địa để phối hợp hỗ trợ hiệu quả, bên cạnh việc thúc đẩy các tổ chức xã hội dân sự duy trì giám sát ngân sách và trách nhiệm công khai.

Trong bối cảnh đó, Bộ Y tế Nigeria đã triển khai Sáng kiến Đổi mới Giảm tử vong Mẹ và Trẻ sơ sinh vào năm 2024, với mục tiêu giảm đáng kể tỷ lệ tử vong không mong muốn thông qua cải thiện tài chính, nâng cấp dịch vụ y tế cơ sở, ứng dụng công nghệ số, phát triển hệ thống chuyển tuyến khẩn cấp và tăng cường sự tham gia của cộng đồng, hướng tới năm 2027.

Sự thiếu hụt ngân sách 720 tỷ Naira không chỉ là thách thức về nguồn lực mà còn là rào cản lớn đối với mục tiêu giảm tử vong mẹ và trẻ sơ sinh vốn ảnh hưởng trực tiếp đến hàng triệu phụ nữ và trẻ em tại Nigeria.

Câu hỏi thường gặp

Khoảng cách tài chính trong ngân sách y tế Nigeria năm 2025 là bao nhiêu?

Nigeria thiếu khoảng 720 tỷ Naira để tài trợ đủ cho các can thiệp sức khỏe mẹ và trẻ sơ sinh.

Mục tiêu giảm tử vong mẹ và sơ sinh của Nigeria đặt ra là gì?

Nigeria nhắm tới giảm 30% tử vong mẹ và 20% tử vong trẻ sơ sinh vào năm 2027.

Tỷ lệ chi tiêu y tế từ nguồn đóng góp trực tiếp của người dân tại Nigeria là bao nhiêu?

Chi tiêu y tế từ người dân chiếm khoảng 69-77%, làm khó tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe mẹ.

Sáng kiến MAMII đã đạt được những kết quả gì?

MAMII can thiệp tại 172 khu vực ưu tiên, theo dõi 500.000 phụ nữ mang thai và nâng cấp trên 3.000 trung tâm y tế cơ sở.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.