EU mở rộng và đổi mới trừng phạt Nga với gói biện pháp sáng tạo nhất từ trước đến nay

Ngày 23/7, Liên minh châu Âu (EU) chính thức thông qua gói trừng phạt thứ 21 nhằm vào Nga. Đây là gói biện pháp có số lượng thực thể bị trừng phạt lớn nhất kể từ năm 2022, với tổng cộng 218 đối tượng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Gói trừng phạt này thể hiện sự sáng tạo của EU trong việc ngăn chặn các nỗ lực chiến tranh của Nga và ngăn chặn việc nước này tận dụng các phương thức né tránh các lệnh cấm.

Trong khi một số đề xuất như bổ sung Tổng lãnh mục Kirill của Giáo hội Chính thống Nga bị Bulgaria chặn lại, hay kế hoạch thêm nhà máy alumin Aughinsh tại Ireland của Estonia chưa được chấp nhận vì đang trong quá trình điều tra, thì phạm vi mở rộng của danh sách cuối cùng vẫn cho thấy EU không ngừng hoàn thiện chiến lược trừng phạt.

Gói trừng phạt lần này bao trùm nhiều lĩnh vực, gồm các ngân hàng, nhà sản xuất drone (máy bay không người lái), đội tàu bóng tối, các vận động viên, nhà máy lọc dầu và các nền tảng tiền điện tử. EU cũng mở rộng phạm vi sang các quốc gia xa xôi như Mông Cổ, Quần đảo Marshall, Ấn Độ, Nigeria và Panama, nhằm ngăn chặn các lỗ hổng mà Nga lợi dụng để né tránh lệnh cấm.

Đáng chú ý, gói trừng phạt tập trung vào các cá nhân được coi là nhân tố tăng cường tuyên truyền cho Nga, như Bộ trưởng Thể thao Mikhail Degtyarev, người tự nhận mình là "binh sĩ của Putin". Ngoài ra, trợ lý của Tổng thống Putin, Vladimir Medinsky, chịu trách nhiệm truyền thông phản tuyên truyền của Nga, cũng bị liệt vào danh sách cấm vận với lý do góp phần phát triển thể thao phục vụ quân đội và cơ sở hạ tầng thể thao ở các vùng bị chiếm đóng của Ukraine.

Ủy viên EU về Văn hóa và Thể thao Glenn Micallef đánh giá đây là tín hiệu rõ ràng của EU trong việc đối trọng với chiến dịch rửa tiếng thể thao (sports-washing) của Nga.

Trong lĩnh vực tài chính, EU đã phong tỏa 94 ngân hàng Nga, chiếm khoảng 50% số ngân hàng của nước này, nhưng theo xét về doanh thu, tài sản và giao dịch thì tỷ lệ này còn cao hơn rất nhiều. Đặc biệt, sàn giao dịch Moscow cũng bị áp đặt lệnh trừng phạt do vai trò trung tâm trong giao dịch đầu tư vào các tập đoàn quân sự và trái phiếu chính phủ, dưới sự kiểm soát chặt chẽ của chính quyền Nga.

Gói trừng phạt cũng áp dụng biện pháp với xuất khẩu vàng và kim cương của Nga, vốn mang về cho nước này lần lượt 12 tỷ USD và 2 tỷ USD trong năm 2025. EU tăng cường chú trọng vào tiền điện tử bằng cách nhắm vào mạng lưới A7 của Nga, nền tảng lớn giúp Nga né tránh lệnh cấm, do tỷ phú người Israel-Moldova Ilan Shor kiểm soát đa số vốn và có sự góp mặt của ngân hàng Promsvyazbank – ngân hàng nhà nước Nga cũng chịu trừng phạt tại Anh.

EU cũng lần đầu tiên cho phép cấm đồng loạt các nền tảng tiền điện tử tại một quốc gia nếu phát hiện nhiều tổ chức vi phạm, nhằm đơn giản hóa việc thực thi trừng phạt và gây áp lực để các quốc gia tuân thủ.

EU tái hiện chiến thuật thời thế kỷ 16 khi cho phép các nước thành viên tịch thu tài sản từ các tàu thuộc đội tàu bóng tối của Nga trong khi đang kiểm tra. Những tàu nghi ngờ chở hàng hóa chiếm đoạt từ vùng lãnh thổ Ukraine bị Nga chiếm đóng có thể bị giữ lại và hàng hóa hoàn trả cho Ukraine, như vụ việc một tàu vận chuyển ngũ cốc được toà án Thụy Điển quyết định trả lại Ukraine trong tháng 6.

Liên minh châu Âu cũng mở rộng lệnh cấm đối với 41 tàu bóng tối khác, cấm các tàu của nước thứ ba cung cấp dịch vụ cho đội tàu này, cấm giao dịch tài chính tại các cảng Nga, và lần đầu tiên trừng phạt cơ quan cung cấp thủy thủ cho đội tàu bóng tối.

Trong khi đó, lệnh cấm vận trong ngành nhiên liệu hóa thạch vẫn còn tồn tại một số kẽ hở, nổi bật là thương mại khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG). EU đã phải nới lỏng quy định cho phép các công ty Hy Lạp tiếp tục vận chuyển LNG sang nước thứ ba theo yêu cầu của Athens, do sự phụ thuộc lớn của ngành vận tải biển Hy Lạp và các khoản vay từ Trung Quốc. EU cam kết sẽ xem xét lại vào tháng sau về khả năng áp đặt cấm hoàn toàn với LNG.

Gói trừng phạt còn bổ sung 56 tổ chức liên quan trực tiếp tới quân sự và ngành công nghiệp quốc phòng Nga. Lần đầu tiên, EU tập trung vào một loại trang bị duy nhất là máy bay không người lái tầm xa, đánh vào toàn bộ chuỗi cung ứng và sản xuất chỉ trong một đòn. Đây chiếm 37 thực thể trong danh sách quân sự.

EU cũng nhắm vào các tổ chức hỗ trợ Nga phát triển hệ thống vệ tinh định vị GLONASS và cung cấp linh kiện cho drone. Trong số đó có JSC-IRZ (Nhà máy Radio Izhevsk). Đây là phản ứng với việc từ năm 2025, dịch vụ vệ tinh Starlink, được vận hành bởi Elon Musk, đã bị tắt ở Nga theo đề nghị của Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov, ảnh hưởng mạnh đến khả năng chỉ huy và điều khiển trên chiến trường của Nga.

Bên cạnh Nga, EU áp dụng các biện pháp tương tự đối với Belarus, hạn chế nhà máy lọc dầu Mozyr vì "hỗ trợ và hưởng lợi từ chế độ Lukashenko". Một số đề xuất như hạn chế ngành đánh bắt cá của Nga và cấm cấp visa cho cựu binh Nga sẽ còn được xem xét sau khi EU xây dựng đề xuất phù hợp dự kiến trình vào tháng 10.

Công tác chuẩn bị cho gói trừng phạt tiếp theo đã bắt đầu, khi Bộ trưởng Ngoại giao Lithuania đề xuất nhắm vào Rosatom, tập đoàn năng lượng hạt nhân của Nga, còn Ngoại trưởng Ukraine đề xuất thêm ngân hàng Gazprombank vào danh sách, dù những đề nghị này dự kiến sẽ vấp phản đối do các lợi ích kinh tế hiện tại và thỏa thuận với các quốc gia châu Âu.

Điều đó cho thấy EU vẫn duy trì áp lực liên tục và điều chỉnh chính sách để giữ nguyên hiệu quả trừng phạt và ngăn ngừa Nga lợi dụng các kẽ hở.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.