Phản ứng kỳ lạ của động vật khi nhật thực toàn phần diễn ra

Năm 2017, Adam Hartstone-Rose, một nhà sinh học tại Đại học South Carolina, đã có dịp quan sát phản ứng của động vật trong một sự kiện nhật thực toàn phần quan trọng. Khi mặt trăng che khuất mặt trời trong vài phút, ông tưởng rằng thời gian quá ngắn để động vật nhận biết hoặc phản ứng. Tuy nhiên, thực tế lại chứng minh điều ngược lại khi nhiều loài bộc lộ các hành vi kỳ lạ và nổi bật.

Tại sở thú ở Columbia, nhiều loài có những thay đổi rõ rệt: khỉ baboons tụ họp lại; đàn hồng hạc quây tròn quanh các con non; hươu cao cổ chạy nhảy; rồng Komodo di chuyển không theo quy tắc; một số loài vượn siamang phát ra tiếng kêu bất thường; và một cặp rùa Galápagos bắt đầu quá trình giao phối một cách không giải thích được. Có những dấu hiệu cho thấy nhiều loài xem nhật thực như lúc hoàng hôn, thực thi các thói quen buổi tối như vẹt bay vào tổ, khỉ đột tụ tập và voi châu Phi di chuyển gần chuồng của chúng.

Hartstone-Rose và nhóm nghiên cứu đã đặt ra nghi vấn liệu sự hiện diện và hành vi của con người trong dịp nhật thực có gây ảnh hưởng đến động vật. Thực tế, sự náo nhiệt và tiếng ồn của đám đông dẫn đến những phản ứng bất thường từ các loài. Các hành động của người xem như reo hò, vỗ tay, nằm xuống đất hay tụ tập đông người có thể gây tác động không nhỏ lên động vật.

Nhiều nghiên cứu gần đây cũng cho thấy động vật có phản ứng nhẹ hơn khi không có người tại khu vực tổ chức nhật thực. Tại ngôi sở thú ở Canada năm 2024, khi không có khách tham quan, động vật hầu như không phản ứng nhiều ngoài mẫu khỉ Nhật Bản leo lên cao hơn trong chuồng và ngựa vằn biểu hiện một số dấu hiệu căng thẳng. Tại Fort Worth, Texas, phản ứng của động vật khi có ít khách cũng nhẹ nhàng hơn so với sở thú Dallas, nơi thu hút đông đảo khách. Điều này củng cố thêm giả thuyết rằng con người có tác động lớn trong việc kích thích hành vi của động vật trong những trường hợp như nhật thực.

Bên cạnh những phản ứng bị ảnh hưởng từ sự hiện diện của con người, một số hành vi động vật được cho là phản ứng tự nhiên với sự thay đổi ánh sáng. Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Science năm 2025 đã phân tích gần 100.000 tiếng chim trong mùa nhật thực 2024 cho thấy một nửa số loài chim phát ra tiếng hót khi trời sáng trở lại sau sự kiện. Các loài côn trùng như đom đóm và nhện dệt tơ cũng biểu hiện hành vi ban đêm trong suốt nhật thực.

Do nhật thực xảy ra không thường xuyên và mỗi lần rơi vào vùng khác nhau, việc lặp lại thí nghiệm là cực kỳ khó khăn, đồng thời gây khó khăn trong việc xin tài trợ nghiên cứu. Hartstone-Rose cho biết ông không tham gia quan sát sự kiện nhật thực sắp tới do điều kiện quan sát không thuận lợi và thiếu kinh phí.

Trong dịp nhật thực năm 2024, nhiều nhà khoa học cộng đồng đã tham gia vào dự án nghiên cứu của Hartstone-Rose, ghi nhận hành vi của động vật xung quanh từ thú cưng, gia súc đến động vật hoang dã. Những người quan sát được các thay đổi về hành vi động vật thường cảm thấy ngạc nhiên và gắn bó hơn với khoa học, đồng thời cảm nhận được sự kết nối mạnh mẽ trong việc đóng góp vào nghiên cứu.

Hartstone-Rose khuyên rằng nếu may mắn được chứng kiến nhật thực, mọi người nên quan sát kỹ môi trường xung quanh, bởi sự phấn khích của con người cũng có thể khiến động vật xung quanh phản ứng theo. Đây cũng là cơ hội để thu hút sự quan tâm của cộng đồng với khoa học và thiên nhiên, giúp trải nghiệm nhân văn và khoa học trở nên phong phú hơn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.