Các nhà sản xuất dầu Trung Đông đẩy mạnh kế hoạch tránh eo biển Hormuz

Theo các quan chức chính phủ, các công ty dầu khí và chuyên gia phân tích, hiện ít nhất bảy dự án đường ống lớn đang trong giai đoạn xây dựng, kế hoạch hoặc bàn thảo. Đây là phản ứng trực tiếp trước những nguy cơ gián đoạn cung cấp vì eo biển Hormuz gần bờ Iran dễ bị phong tỏa hoặc tấn công, ảnh hưởng nghiêm trọng đến xuất khẩu dầu mỏ toàn cầu.

Mặc dù các tuyến đường thay thế có thể giúp đa dạng hóa đường vận chuyển dầu mỏ, nhưng chúng không hoàn toàn tránh được nguy cơ bị gián đoạn. Phiến quân Houthi ở Yemen, được Iran hậu thuẫn, đã tuyên bố tiến hành tấn công hai tàu dầu Saudi Arabia trên Biển Đỏ, tuyến quan trọng để xuất khẩu dầu Saudi thay thế cho Hormuz. Trước đó, Houthi cũng từng tấn công đường ống dẫn dầu nối các khu vực sản xuất phía đông Saudi Arabia đến cảng Biển Đỏ.

Một số tuyến đường mới sẽ kéo dài quãng đường chở dầu, khiến chi phí tăng cao. Tuy nhiên, các nhà sản xuất nhận định việc duy trì phụ thuộc lớn vào eo biển Hormuz không còn là chiến lược bền vững, theo Victoria Grabenwöger, nhà phân tích cấp cao của công ty dữ liệu Kpler.

Trong thập niên 1980, Saudi Arabia đã xây dựng đường ống Đông - Tây xuyên sa mạc nối nhà máy chế biến dầu Abqaiq với cảng Yanbu trên bờ Biển Đỏ, giúp bơm dầu từ vịnh Ba Tư sang Biển Đỏ và vận chuyển tiếp đến Ấn Độ Dương hoặc kênh đào Suez. Tuy nhiên, trước chiến tranh, hai đường ống chính của Saudi và UAE chỉ còn thừa công suất dự phòng từ 3,5 đến 5,5 triệu thùng mỗi ngày, nay đều hoạt động gần hết khả năng.

UAE đang đẩy nhanh việc xây dựng đường ống mới dài 200 dặm, trị giá 3 tỷ USD, song song với đường ống hiện có đến cảng Fujairah gần Vịnh Oman. Dự án được kỳ vọng tăng thêm công suất hơn 1,2 triệu thùng dầu mỗi ngày và dự kiến hoàn thành vào đầu năm 2027, dù có thể chậm hơn do cần mở rộng cảng Fujairah.

Iraq cũng đang tích cực thúc đẩy các tuyến xuất khẩu dầu thay thế nhằm giảm sự lệ thuộc vào eo biển Hormuz, hiện phải hạn chế sản lượng khai thác. Chính phủ Iraq đang làm việc với các công ty Mỹ phát triển đường ống vận chuyển dầu từ cảng Basra đến cảng Ceyhan của Thổ Nhĩ Kỳ bên bờ Địa Trung Hải, với nhánh phụ đến cảng Baniyas của Syria, có thể vận chuyển tối đa 2 triệu thùng một ngày. Bộ Ngoại giao Mỹ nhận định Baniyas là tuyến năng lượng chiến lược quan trọng.

Bên cạnh đó, Iraq còn có kế hoạch thúc đẩy đường ống đến cảng Aqaba của Jordan, từ đó xuất khẩu qua Biển Đỏ hoặc kênh đào Suez đến châu Á và các khu vực khác. Những dự án này đều nhằm tạo ra mạng lưới đa dạng hóa đường xuất khẩu dầu ra thế giới tránh phụ thuộc Hormuz.

Các đường ống mới có thể nâng tổng công suất tránh Hormuz lên khoảng 3,8 triệu thùng/ngày vào cuối năm 2027 và 7,3 triệu thùng/ngày vào cuối năm 2028, tương đương 60% tổng lượng xuất khẩu dầu trước chiến tranh của Vùng Vịnh là 23 triệu thùng/ngày, theo phân tích của ngân hàng Goldman Sachs. Tuy nhiên, các tuyến dự phòng này vận chuyển dầu theo hướng ngược lại để tới châu Á, đòi hỏi thời gian và chi phí vận chuyển cao do phải đi vòng qua mũi phía nam châu Phi.

Các cuộc tấn công của Houthi vào tàu chở dầu và đường ống chứng minh rủi ro an ninh trên tuyến Biển Đỏ vẫn rất lớn. Bab el-Mandeb, eo biển nối Biển Đỏ với vịnh Aden, từng bị gián đoạn vận chuyển dầu do các cuộc tấn công của Houthi. Kênh đào Suez có thể dùng làm đường xuất khẩu dầu nhưng không phù hợp cho tàu chở dầu siêu lớn dung tích tới 2 triệu thùng mỗi lần, thường là phương tiện tiết kiệm chi phí nhất.

Đường ống cũng không tránh khỏi nguy cơ bị tấn công. Vào tháng 5/2019, đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia từng bị ngừng hoạt động do một cuộc tấn công bằng drone của Houthi.

Bên cạnh dầu thô, hệ thống này cũng không khắc phục được rủi ro gián đoạn đối với khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), khi khoảng một phần năm lượng LNG thế giới, phần lớn từ Qatar xuất khẩu sang châu Á, cũng đã vận chuyển qua eo biển Hormuz trước chiến tranh.

Tổng thể, các nước sản xuất dầu mỏ tại Trung Đông đang tích cực phát triển hạ tầng vận chuyển mới để giảm sự lệ thuộc vào tuyến đường quan trọng nhưng dễ tổn thương qua eo biển Hormuz. Quá trình này dự kiến kéo dài nhiều năm và vẫn đối mặt những thách thức an ninh và kỹ thuật.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.