Số trẻ sơ sinh ở Australia không được tiêm vitamin K tăng do thông tin sai lệch trên mạng xã hội

Trẻ sơ sinh được sinh ra với lượng vitamin K rất thấp, loại vitamin thiết yếu để giúp quá trình đông máu diễn ra bình thường. Thiếu vitamin K có thể dẫn đến tình trạng xuất huyết thiếu vitamin K (VKDB), một bệnh hiếm nhưng có nguy cơ gây tử vong nếu không được ngăn ngừa kịp thời. Theo dữ liệu, tình trạng này xảy ra khoảng 1 trên 100.000 trẻ, nhưng nguy cơ của bệnh là rất nghiêm trọng, có thể dẫn đến xuất huyết nội sọ hoặc các biến chứng nặng nề khác.

Để phòng ngừa, trẻ thường được tiêm vitamin K ngay sau khi sinh. Mặc dù không phải là vaccine, vitamin K vẫn trở thành mục tiêu của các chiến dịch chống vaccine và những thông tin sai lệch lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội, đặc biệt trên TikTok và Instagram.

Bà Danielle McMullen, Chủ tịch Hiệp hội Y khoa Australia (AMA), nhận định nguyên nhân chính khiến nhiều phụ huynh do dự hoặc từ chối tiêm vitamin K là do thông tin sai lệch trên mạng xã hội. Nhiều thông tin không rõ nguồn gốc, thậm chí được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo, đang gây hiểu nhầm và lo lắng trong cộng đồng.

Trên các nền tảng xã hội, một số người có ảnh hưởng từ Mỹ, Anh và Australia đã truyền tải các quan điểm sai lệch, như cho rằng vitamin K chứa hóa chất độc hại hoặc liên quan đến bệnh vàng da và ung thư trẻ em. Một số influencer còn gọi vitamin K là "vũ khí giết người" hoặc gán ghép mối liên hệ giữa vitamin K và bệnh bạch cầu.

Giáo sư Elizabeth Elliott - chuyên gia Nhi khoa, Đại học Sydney - cảnh báo thuật toán trên mạng xã hội có thể tiếp cận những người chống vaccine bằng những thông tin chỉ trích việc tiêm vitamin K, tạo ra một vòng lặp thông tin tiêu cực. Bà cũng lưu ý mối liên hệ giữa sinh tại nhà, phong trào chống vaccine và việc từ chối vitamin K đang được quan sát thấy rõ.

Dữ liệu từ Bộ Y tế Queensland cho thấy tỷ lệ tiêm vitamin K cho trẻ sơ sinh đã giảm từ 98,3% năm 2016 xuống còn 95,5% vào năm 2025, tương đương hơn 2.500 trẻ không được tiêm vitamin K do phụ huynh từ chối. Tại Tasmania cũng ghi nhận xu hướng tương tự, với tỷ lệ tiêm giảm từ 99% xuống còn 97% trong cùng giai đoạn. Các chuyên gia nghi ngờ mức giảm này có thể diễn ra trên toàn quốc, dù các bang khác không có dữ liệu cụ thể theo dõi.

Bà Danielle McMullen khẳng định đây là một tín hiệu đáng lo ngại, bởi tiêm vitamin K là biện pháp đơn giản nhưng có thể cứu sống trẻ sơ sinh khỏi các nguy cơ xuất huyết nghiêm trọng. "Chúng ta không thể để mất một sinh mạng trẻ sơ sinh nào khi nguyên nhân là điều hoàn toàn có thể ngăn ngừa," bà nhấn mạnh.

Trẻ sơ sinh có nguy cơ cao bị xuất huyết do thiếu vitamin K trong 8 tuần đầu đời, đặc biệt với những trường hợp sinh bằng phương pháp can thiệp như dùng forceps hoặc hút chân không, hoặc có bệnh lý gan. Thời gian xuất hiện bệnh có thể là ngay ngày đầu tiên sinh, trong tuần đầu, hoặc muộn hơn từ 2 tuần đến 6 tháng tuổi.

Theo một nghiên cứu kéo dài 24 năm của Đơn vị Giám sát Nhi khoa Australia, có 58 ca bệnh xuất huyết do thiếu vitamin K được ghi nhận từ 1993 đến 2017, với 6 ca tử vong do xuất huyết não. Trong đó, 3 ca liên quan đến sinh tại nhà và phụ huynh từ chối tiêm vitamin K. Đây là bệnh hiếm gặp nhưng hậu quả có thể rất nghiêm trọng, bao gồm tàn tật lâu dài hoặc tử vong.

Tiêm vitamin K bằng đường bắp đã được áp dụng rộng rãi từ những năm 1960 và chỉ ghi nhận một trường hợp phản ứng dị ứng nghi ngờ theo báo cáo của AMA. Rủi ro khi tiêm gần như rất thấp, so với lợi ích phòng ngừa xuất huyết nguy hiểm cho trẻ.

Tình trạng phụ huynh từ chối tiêm vitamin K không chỉ tăng ở Australia mà còn nhiều quốc gia khác, nhất là Mỹ, nơi có mối liên hệ giữa sinh tại nhà và phong trào hạn chế tiêm chủng. Bộ trưởng Y tế Mỹ Robert F. Kennedy Jr từng bị chỉ trích mạnh mẽ vì phản đối việc khuyến nghị tiêm vitamin K cho trẻ sơ sinh trong một phiên điều trần của Ủy ban Y tế Quốc hội vào tháng 4/2024.

Nghiên cứu đăng trên Tạp chí Y học Mỹ (JAMA) phân tích khoảng 5 triệu hồ sơ sức khỏe ghi nhận tỷ lệ từ chối tiêm vitamin K ở Mỹ đã tăng gần gấp đôi, từ 2,9% lên 5,2% trong giai đoạn 2017-2024.

Lucy Chapin, y tá và nữ hộ sinh tại Vermont, Mỹ, cho biết số trẻ gặp biến chứng do thiếu vitamin K đang tăng lên, dù không thể dự đoán được bé nào sẽ mắc. Câu chuyện về bé Austin gần như tử vong do không được tiêm vitamin K khiến phụ huynh và cộng đồng càng thêm lo ngại về vấn đề này.

Các chuyên gia y tế khuyến khích phụ huynh trao đổi kỹ lưỡng với bác sĩ hoặc nữ hộ sinh trước khi sinh về lợi ích và an toàn của vitamin K. Việc tìm hiểu thông tin trong thời gian thai kỳ sẽ giúp giảm bớt áp lực khi quyết định trong những giờ hoặc ngày đầu sau sinh.

Giáo sư Elizabeth Elliott cũng đề xuất các chuyên gia y tế cần được đào tạo thêm để truyền đạt chính xác và thuyết phục về tầm quan trọng của vitamin K, đồng thời làm giảm bớt những lo lắng và nghi ngờ của người dân liên quan đến vitamin K và việc tiêm chủng.

"Chúng ta cần cải thiện cách truyền thông, đưa ra những thông tin rõ ràng về rủi ro khi không sử dụng vitamin K và không tiêm chủng, đồng thời xoa dịu những lo ngại rằng những biện pháp này không an toàn cho trẻ," bà nhấn mạnh.