Iran và những diễn biến mới nhất sau khi giao tranh tái bùng phát

Đã tròn 10 ngày kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chấm dứt lệnh ngừng bắn với Iran, hai bên liên tiếp tiến hành các đòn tấn công quân sự, kéo theo sự gia tăng nghiêm trọng của bất ổn trong khu vực. Trung tâm chỉ huy Trung ương Mỹ (CENTCOM) đã thực hiện liên tiếp 10 đêm tấn công nhằm làm suy yếu năng lực của Iran để tiến hành các cuộc tấn công vào hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz.

Phân tích tài liệu từ Lloyd’s và công ty tình báo thương mại Kpler cho thấy lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz đã giảm mạnh kể từ khi giao tranh tái bùng phát. Trong dịp cuối tuần vừa qua, chỉ có khoảng 30 tàu đi qua khu vực này, giảm mạnh so với hơn 100 tàu mỗi ngày trước ngày 28/2 khi Mỹ và Israel bắt đầu các đòn tấn công vào Iran. Mặc dù vậy, chính quyền Mỹ khẳng định eo biển Hormuz vẫn mở cửa và hàng triệu thùng dầu vẫn được vận chuyển dưới sự bảo vệ của lực lượng quân sự Mỹ.

Động thái gia tăng giao tranh đã kéo giá dầu thế giới tăng vọt. Ngày 20/7, dầu thô Brent – chuẩn dầu quốc tế – đã vượt mốc 90 USD/thùng lần đầu tiên trong hơn một tháng, cùng với đó giá hợp đồng dầu thô tương lai của Mỹ cũng đạt mức cao nhất trong tháng. Eo biển Hormuz được xem là điểm nghẽn nguồn cung năng lượng toàn cầu khi khoảng 20,3 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu đi qua đây hàng ngày, chiếm gần 25% tổng lượng dầu biển trên thế giới.

Hơn 90% lượng dầu này được xuất khẩu tới các thị trường châu Á, trong đó Trung Quốc và Ấn Độ là hai điểm đến chính. Amrita Sen, nhà sáng lập và giám đốc thị trường của Energy Aspects, đánh giá rằng nếu sự gián đoạn tiếp tục kéo dài đến tháng 8 trong khi các kho dự trữ đã giảm đáng kể, sản lượng dầu ở vùng Vịnh có thể giảm sút mạnh và giá dầu sẽ tăng lên ngưỡng ba con số.

Mặc dù bị Mỹ liên tiếp tấn công, Iran vẫn giữ được sức mạnh để đáp trả, gây nguy hiểm đối với lực lượng Mỹ, đồng minh và tài sản trong khu vực. Các cuộc tấn công của Iran nhằm vào tàu thương mại tiếp tục làm dấy lên quan ngại, với vụ việc gần đây nhất là một tàu thuộc hãng vận tải Hy Lạp Dynacom bị bốc cháy do bị tên lửa không xác định bắn trúng tại eo biển Hormuz.

Bên cạnh đó, Tehran vẫn có khả năng triển khai tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các quốc gia có căn cứ Mỹ, trong những cuộc tấn công gần đây đã khiến thêm ba binh sĩ Mỹ thiệt mạng. Tổng thống Donald Trump tuyên bố Iran sẽ phải chịu hậu quả nặng nề cho các vụ thiệt mạng này, đồng thời khẳng định eo biển Hormuz vẫn mở cửa cho tất cả các quốc gia ngoại trừ Iran.

Theo Axios, Qatar và Pakistan, hai bên trung gian khu vực, đã đề xuất với Mỹ và Iran một kế hoạch ngừng bắn trong 10 ngày, tuy nhiên chính quyền Washington cũng chuẩn bị đối phó với khả năng đàm phán thất bại. Israel cũng đang lên kế hoạch cho khả năng chiến tranh lan rộng thành chiến dịch phối hợp quy mô lớn trong vài ngày tới.

Clemens Chay, chuyên gia cấp cao về địa chính trị tại Observer Research Foundation, mô tả tình hình là một vòng xoáy leo thang bao trùm nhưng được kiểm soát. Ông nhận định Mỹ không còn lựa chọn tốt nào khác ngoài việc chịu đựng một cuộc chiến tranh hao mòn với Iran, tiếp tục leo thang bất chấp sự phản đối trong khu vực, hoặc phải đưa ra nhượng bộ. Ông cảnh báo sự gián đoạn đồng thời tại eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb có thể gây hậu quả thảm khốc cho nền kinh tế toàn cầu.

Đêm thứ Hai, lực lượng Houthi tuyên bố áp đặt lệnh phong tỏa biển đối với Ả Rập Saudi, có hiệu lực ngay lập tức, làm trầm trọng thêm tình trạng gián đoạn nguồn cung dầu đã diễn ra do các cuộc tấn công vào tàu dầu tại eo biển Hormuz. Houthi nhiều lần đe dọa sẽ đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb, tuyến vận tải hàng hải và dầu mỏ quan trọng xuất phát từ Ả Rập Saudi.

Kể từ khi eo biển Hormuz bị gián đoạn, Ả Rập Saudi đã chuyển hàng triệu thùng dầu mỗi ngày qua đường ống dẫn tới cảng xuất khẩu trên biển Đỏ, đây là một nguồn giảm áp thị trường dầu toàn cầu quan trọng trong bối cảnh cuộc xung đột đang diễn ra. Nếu eo biển Bab el-Mandeb bị đóng cửa sẽ chặn đứng những nguồn dầu này, gây thêm áp lực lớn cho nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.