Chính sách thuế quan hỗn loạn của Mỹ dưới thời Donald Trump trong đợt áp thuế thứ ba

Ngày thứ Năm vừa qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký ban hành một khung pháp lý thương mại mới áp mức thuế từ 10% đến 12,5% đối với hàng nhập khẩu từ hơn 60 quốc gia. Lý do đưa ra là các nước này không tuân thủ đầy đủ các quy định liên quan đến việc nhập khẩu hàng hóa sản xuất với lao động cưỡng bức. Theo đó, sắc lệnh này có hiệu lực từ 00h01 phút ngày thứ Sáu, thay thế cho mức thuế phổ quát 10% được áp dụng từ tháng 1, sắp hết hạn vào ngày thứ Sáu tuần này.

Trước đó, mức thuế tương tự đã thay thế cho các mức thuế mang tính đối ứng được ban hành vào ngày 2-4-2025, nhưng đã bị Tòa án Tối cao Mỹ vô hiệu hóa với lý do vượt quá thẩm quyền. Thất bại pháp lý này buộc chính quyền Mỹ phải xây dựng một khuôn khổ pháp lý mới nhằm tăng khả năng chống đỡ các thách thức tại tòa án.

Khung pháp lý mới dựa trên Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, theo đó Tổng thống được quyền áp thuế đối với các quốc gia có chính sách thương mại được xem là "bất chính đáng, phi lý hoặc phân biệt đối xử". Điều này đánh dấu một sự thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận của chính quyền Trump nhằm tránh những thất bại pháp lý trước đó.

Tuy nhiên, hệ thống thuế quan mới được đánh giá là khá phức tạp và hỗn loạn, gồm một tập hợp các quy định được chỉ rõ trong một phụ lục dài 55 trang. Hệ thống này bao gồm nhiều quy tắc về thuế quan, các ngoại lệ theo từng mặt hàng, ngành nghề cũng như những chính sách xử lý riêng cho từng quốc gia. Hơn nữa, sắc lệnh còn trao quyền rộng lớn cho chính phủ để loại trừ những sản phẩm có thể gây ra "gián đoạn kinh tế rộng lớn" nếu bị áp thuế, hoặc những mặt hàng không thể sản xuất đầy đủ hoặc giá cả hợp lý trong nước Mỹ.

Trên thực tế, chính sách mới này tác động tới 91 quốc gia nếu tính riêng các thành viên EU. Các đối tác thương mại đã đạt thỏa thuận với Washington như Liên minh Châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc và Thụy Sĩ đều có các thỏa thuận đặc thù được xây dựng riêng. Một loạt mặt hàng quan trọng như chất bán dẫn, dược phẩm, thép, nhôm, ôtô, máy bay dân dụng và vật liệu thông tin được miễn trừ khỏi thuế.

Bên cạnh đó, sắc lệnh không đề cập rõ ràng đến thoả thuận thương mại Mỹ - EU đạt được vào mùa hè năm ngoái tại Turnberry, Scotland, trong đó thuế suất được đặt ở mức 15% và được coi là ưu đãi. Dưới khung thuế mới, mức thuế này có thể khiến EU chịu thiệt hơn so với các quốc gia chỉ bị áp mức thuế 10%. Tuy vậy, sắc lệnh có đề cập đến việc áp dụng mức thuế theo nguyên tắc quốc gia có hưởng ưu đãi tối huệ quốc đối với EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thụy Sĩ và Đài Loan.

Tính mỉa mai trong chính sách này là Mỹ áp thuế lên EU, một khu vực được đánh giá hàng đầu thế giới về quyền lao động, cùng với 64 quốc gia khác bị cáo buộc không thực thi hiệu quả các quy định về nhập khẩu liên quan đến lao động cưỡng bức. USTR cho rằng các quốc gia trên không hiệu quả trong việc cấm hoặc kiểm soát hàng nhập khẩu được sản xuất bằng lao động cưỡng bức, khiến doanh nghiệp Mỹ bị ảnh hưởng tiêu cực.

Sắc lệnh không làm rõ thế nào là lao động cưỡng bức hay liệt kê rõ ràng các quốc gia có hành vi này. Cơ quan Thương mại Mỹ nhận định rằng các nước như Canada, Ecuador, EU, Indonesia, Mexico và Pakistan đã cấm lao động cưỡng bức nhưng chưa thực thi hiệu quả, trong khi các quốc gia như Argentina, Bangladesh, Campuchia, El Salvador, Guatemala, Malaysia và Đài Loan đã hứa ban hành luật nhằm ngăn chặn việc nhập khẩu này.

Chính sách thuế mới này có phạm vi rộng, nhiều đối tượng và mục tiêu thay đổi so với những nguyên lý ban đầu của chính quyền Trump trong việc cân bằng cán cân thương mại. Mặc dù nhằm hỗ trợ doanh nghiệp Mỹ và ngăn chặn hàng hóa nhập khẩu từ lao động cưỡng bức, hệ thống phức tạp cùng các ngoại lệ hiện tại có thể khiến các bên liên quan kiện ra tòa, kéo dài các tranh chấp pháp lý.

Việc áp thuế cao nhất lên tới 12,5% và các biện pháp có thể lên đến 100% đối với các nước áp thuế trên dịch vụ kỹ thuật số cũng cho thấy sự căng thẳng leo thang trong thương mại quốc tế mà Mỹ đang theo đuổi.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.