Bayreuther Festspiele trình diễn lần đầu vở opera 'Rienzi' gợi nhắc về nguy cơ suy thoái của nền dân chủ

Bayreuther Festspiele năm nay tổ chức lễ kỷ niệm 150 năm thành lập với một điểm nhấn đặc biệt: lần đầu tiên vở opera "Rienzi" của Richard Wagner, tác phẩm ra mắt năm 1842, được trình diễn tại sân khấu tại Bayreuth. Đây là một sự kiện lịch sử bởi tác phẩm này từng bị chính Wagner gọi là "quái vật" và "kẻ la hét", và nó không nằm trong dự kiến chương trình của lễ hội truyền thống.

Điều đặc biệt khác nữa là lần đầu tiên có hai đạo diễn nữ độc lập không mang tên Wagner cùng đồng dàn dựng tác phẩm này, đó là Alexandra Szemerédy và Magdolna Parditka. Trước đây, chỉ có nữ đạo diễn thuộc dòng họ Wagner là Cosima Wagner và cháu gái bà, Katharina Wagner, từng đảm nhận vai trò này tại Bayreuth.

Vở opera "Rienzi" kể câu chuyện về sự thăng trầm của Cola di Rienzo, một nhân vật lãnh đạo dân gian ở La Mã cố gắng phá vỡ quyền lực của giới tinh hoa, nhưng cuối cùng bị chính tham vọng của bản thân hủy diệt. Đây là tác phẩm chính trị nhất của Wagner, từng gây ảnh hưởng lớn theo chiều hướng tiêu cực, thậm chí được cho là cảm hứng cho Adolf Hitler thời niên thiếu khi ông xem tại Linz. Mặc dù không có tài liệu khẳng định "Rienzi" là vở opera yêu thích của Hitler, nhưng tác phẩm này có ý nghĩa rõ rệt đối với ông và từng được sử dụng mở màn các đại hội đảng Quốc xã.

Alexandra Szemerédy cho biết, việc dàn dựng "Rienzi" nhân dịp kỷ niệm là một trách nhiệm đặc biệt nhằm đối mặt với quá khứ và không để những tác phẩm gây tranh cãi như vậy bị lãng quên. Đạo diễn còn nhấn mạnh rằng chủ đề trong tác phẩm rất chính trị và vẫn mang tính thời sự cao, đặc biệt khi các xu hướng dân túy cực hữu và chủ nghĩa phát xít đang gia tăng hiện nay.

Szemerédy và Parditka quyết định đặt câu chuyện của "Rienzi" vào một tương lai không xác định, mang màu sắc phản địa đàng, nhằm làm nổi bật tính thời sự và liên hệ đến hiện tại cũng như tương lai có thể xảy ra. Tác phẩm được xem như một lời cảnh báo về điểm khởi đầu của sự suy đồi nền dân chủ, đề cập đến câu hỏi: "Khi nào một nền dân chủ bắt đầu bị chuyển đổi sang các thể chế khác?"

Katharina Wagner, giám đốc lễ hội, trong một cuộc phỏng vấn đã đánh giá hai đạo diễn nữ đã thể hiện rất sắc nét sự biến đổi của quyền lực trong con người, từ sức mạnh dẫn đến sự cuồng loạn, tha hóa và thay đổi nhân cách.

Một số nhà nghiên cứu âm nhạc ở Đức, như Anno Mungen của Đại học Bayreuth, cho rằng việc chọn "Rienzi" trình diễn lần đầu tại Bayreuth trong dịp kỷ niệm là không phù hợp, bởi kỳ vọng xóa bỏ các dấu ấn rối ren lịch sử liên quan đến chủ nghĩa Quốc xã. Ông cho rằng dịp kỷ niệm 150 năm không phải là thời điểm thích hợp để khai thác một tác phẩm từng liên quan đến giai đoạn lịch sử đó.

Tuy nhiên, quản lý Bảo tàng Richard Wagner, Sven Friedrich, bảo vệ quyết định này, cho rằng "Rienzi" là tác phẩm biểu thị sự mâu thuẫn trong lịch sử 150 năm của lễ hội rõ nhất. Theo ông, không có tác phẩm nào của Wagner phù hợp hơn để làm nổi bật sự phức tạp này nhân dịp kỷ niệm.

Thông tin trên trang web chính thức của Bayreuther Festspiele cũng nhấn mạnh rằng vở opera ít được biểu diễn này là cầu nối giữa phong cách Grand Opéra và nhạc kịch, mang đến trải nghiệm âm nhạc mạnh mẽ đi kèm chiều sâu cảm xúc, và đây là cơ hội duy nhất để khán giả khám phá lại thành công ban đầu của Wagner ngay tại nơi đây.

Buổi ra mắt vở "Rienzi" diễn ra vào ngày 26/7, sau một lễ tưởng niệm các nghệ sĩ người Do Thái từng bị đàn áp dưới chế độ Quốc xã, một lần nữa khẳng định sự nhạy cảm và tôn trọng lịch sử của Ban tổ chức.

Đây không chỉ là một sự kiện về nghệ thuật mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về sức mạnh và nguy cơ của chính trị quyền lực trong lịch sử và hiện tại.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.