Cuộc biểu tình Bọ Cánh Cứng lột trần những rạn nứt trong chính quyền Ấn Độ

Cuối tuần vừa qua, trong khi Pháp và Tây Ban Nha đang vật lộn với các đám cháy rừng dữ dội, tại Ấn Độ, Thủ tướng Narendra Modi lại phải đối mặt với một "ngọn lửa" khác - những cuộc biểu tình tại Delhi đòi Bộ trưởng Giáo dục Dharmendra Pradhan từ chức. Vào chiều thứ Bảy, khi Pradhan tuyên bố rút lui, các cuộc biểu tình chuyển thành lễ hội ăn mừng của phong trào mang tên “Bọ Cánh Cứng” (Cockroach protests). Tuy nhiên, đây không chỉ là vấn đề của một cá nhân mà còn bóc trần những rạn nứt sâu sắc trong chính quyền và uy tín đảng Bharatiya Janata (BJP) đã thống trị Ấn Độ suốt 12 năm qua.

Thủ tướng Modi luôn tự xây dựng hình ảnh một nhà lãnh đạo gần như không thể sai lầm, nhưng giới trẻ đã sử dụng hài hước để phản biện trên mạng và đường phố, chế giễu ông với biệt danh "khỉ 56 inch" - ám chỉ về cơ thể săn chắc mà ông từng khoe khoang, cùng các video parody các bài phát biểu trên mạng xã hội của ông. Một người biểu tình chia sẻ rằng “ghét Modi trên mạng xã hội giờ là điều thú vị,” cho thấy sự thay đổi lớn trong bối cảnh chính trị từng đánh thuế việc phản đối.

Cuộc biểu tình nảy sinh từ một câu nói của chánh án Tòa án Tối cao Ấn Độ gọi những người trẻ thất nghiệp là "bọ cánh cứng", khiến sinh viên Abhijeet Dipke ở Boston đăng dòng trạng thái trên mạng xã hội kêu gọi mọi người đoàn kết. Hàng nghìn người hưởng ứng, tạo thành phong trào Cockroach Janta Party (CJP) - nhại tên của đảng BJP, yêu cầu cải cách ngành giáo dục. Dù dân số trẻ và trình độ học vấn ngày càng cao, hệ thống giáo dục và kinh tế Ấn Độ lại đang thất bại trong việc cung cấp công ăn việc làm cũng như duy trì chất lượng đào tạo. Việc đề thi liên tục bị lộ đã khiến nhiều sinh viên phải thi lại nhiều lần, gây áp lực lớn và dẫn đến ít nhất 12 ca tự tử gần đây sau khi đề thi y khoa bị phát tán rộng rãi.

Nhà cải cách giáo dục Sonam Wangchuk đã tham gia và tuyên bố nhịn ăn bất tử cho đến khi Bộ trưởng Pradhan từ chức. Cảnh sát Delhi can thiệp, đưa ông đi bệnh viện gây tranh cãi, càng làm dấy lên sự phẫn nộ công chúng. Biểu tình ngày càng đông với hàng chục nghìn người kéo về, nhiều người biểu diễn các hành động biểu tượng như vẽ graffiti Modi dưới hình ảnh con chó đang đi tiểu hay giẫm lên poster của ông với khẩu hiệu "kẻ trộm".

Việc Pradhan từ chức được xem là chiến thắng lớn, tạo ra vết nứt trong bức tường vững chắc của BJP. Đây là lần hiếm hoi Modi phải nhượng bộ trước sức ép xã hội, cho thấy sự mất kiểm soát trong việc điều khiển dư luận, dù chính phủ áp dụng nhiều biện pháp truyền thông và kiểm duyệt, thậm chí đóng tài khoản mạng xã hội của phong trào biểu tình. Nỗ lực gần đây của Modi để làm dịu tình hình thông qua các video đăng trên Instagram bị đánh giá là gượng gạo và bị nhiều người công kích trên mạng.

Mặc dù phong trào nhận được sự ủng hộ rộng rãi nhưng các nhà quan sát cảnh báo rằng kết quả lâu dài của các cuộc biểu tình ở Ấn Độ không hẳn khả quan, khi chính phủ có tín hiệu siết chặt kiểm soát sau các cuộc phản đối lớn trước đây. Cuộc bầu cử tới đây sẽ là thước đo khó khăn thực sự cho BJP, khi đảng này đã thay đổi danh sách cử tri và áp dụng nhiều biện pháp để bảo đảm thắng lợi, như ở Tây Bengal, nơi họ loại bỏ hơn 9,1 triệu cử tri khỏi danh sách để có thể giành chiến thắng sát nút. Một số nhận định cho rằng BJP ít có sự ủng hộ như mọi người tưởng, nhưng Modi chắc chắn sẽ dùng mọi cách để giữ vững quyền lực chính trị.