Hướng Đi Mới Của ISRO Trong Kỷ Nguyên Không Gian Toàn Cầu

Không gian Ấn Độ chỉ mới ba thập kỷ trước đây vẫn còn là một chương trình nhỏ, chủ yếu xoay quanh các thành công ban đầu của tên lửa phóng vệ tinh Polar Satellite Launch Vehicle (PSLV) và một số vệ tinh liên lạc còn sơ khai. Đến nay, chương trình đã mở rộng quy mô mạnh mẽ với hàng loạt dự án đang được thực hiện, lên kế hoạch, thử nghiệm và cả những dự án đang dần được thay thế.

Tổ chức Nghiên cứu Không gian Ấn Độ (ISRO) hiện là nơi làm việc của nhiều nghìn kỹ sư, nhà khoa học và quản lý. Song song đó, các cơ quan mới như IN-SPACe và NewSpace India, Ltd. được thành lập nhằm quản lý và thúc đẩy hoạt động của các doanh nghiệp không gian tư nhân cùng với thương mại hóa công nghệ không gian. Hạ tầng phóng vệ tinh của ISRO tại Andhra Pradesh đã tăng từ một lên hai bệ phóng, bên cạnh đó một cảng phóng thứ hai đang được xây dựng ở Tamil Nadu. Bên cạnh tên lửa PSLV vốn nổi tiếng, ISRO còn vận hành thêm năm loại tên lửa khác, gồm ba loại đang hoạt động và hai đang phát triển, đáp ứng các nhu cầu dân sự và quốc phòng đa dạng đồng thời phục vụ thị trường thương mại khi có cơ hội.

ISRO hiện vận hành hơn 50 vệ tinh trong quỹ đạo Trái Đất và đã thực hiện hơn 400 vụ phóng thương mại cho các chính phủ và doanh nghiệp nước ngoài. Các nhiệm vụ quan trọng cũng bao gồm bốn sứ mệnh lên Mặt Trăng, một lên Sao Hỏa, hai kính thiên văn không gian và một tàu thăm dò vật lý Mặt Trời. Trong tương lai gần, những dự án đáng chú ý gồm vệ tinh radar khẩu độ tổng hợp hợp tác với NASA, các sứ mệnh liên hành tinh mới, trạm không gian quỹ đạo, và chương trình bay có người lái.

ISRO đang phát triển những động cơ thế hệ mới như SCE-200, nhiên liệu thân thiện hơn môi trường và vật liệu hiệu suất cao. Quá trình chuyển giao sản xuất các tên lửa SSLV và PSLV sang ngành công nghiệp đang được tiến hành trong bối cảnh các cải cách từ năm 2019 cho phép các doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu rộng vào thiết kế, xây dựng và vận hành công nghệ không gian.

Chương trình không gian quy mô lớn của Ấn Độ đạt nhiều thành công trong việc tổ chức các dự án dài hạn với ngân sách lớn, phối hợp các trung tâm nghiên cứu, quản lý đối tác công nghiệp, đồng thời cân bằng giữa tham vọng chính trị và kỳ vọng xã hội. Tuy vậy, ISRO không thể chỉ dựa vào tiêu chuẩn tiến bộ riêng của Ấn Độ mà còn phải đối mặt với cạnh tranh khốc liệt từ các quốc gia trong câu lạc bộ không gian danh giá như Mỹ, Nga, Trung Quốc, Nhật Bản và châu Âu.

Tuy các nước lớn hơn có nhiều thập kỷ phát triển và nguồn lực đầu tư tốt hơn, sự bùng nổ thương mại công nghệ không gian trong những năm gần đây, đặc biệt từ các công ty như SpaceX, đang định hình lại cuộc chơi, đặt mục tiêu lợi nhuận và ưu thế công nghệ lên hàng đầu đồng thời tạo ra áp lực lớn với các cơ quan không gian truyền thống.

Từ năm 2019-2020, Bộ Không gian Ấn Độ đã cải tổ chương trình không gian để ISRO tập trung vào nghiên cứu sâu rộng, trong khi trách nhiệm tổ chức và thực hiện các vụ phóng thương mại được giao cho NewSpace India, Ltd. và việc giám sát các doanh nghiệp không gian tư nhân được IN-SPACe đảm nhận.

Mục tiêu là tăng hiệu quả và rõ ràng trong việc định hướng các hoạt động trong bối cảnh công nghệ phát triển đa dạng và phức tạp.

Hiện chưa có chính sách hay luật pháp tổng thể nào quy định rõ các mục tiêu dài hạn chung cho toàn bộ hệ sinh thái này, dẫn đến những bất cập có thể lãng phí nguồn lực. Chẳng hạn, IN-SPACe vừa giữ vai trò thúc đẩy vừa quản lý các doanh nghiệp tư nhân mà thiếu cơ quan độc lập để giải quyết tranh chấp. Bên cạnh đó, Ấn Độ chưa xây dựng luật không gian thích hợp với những thay đổi mới.

ISRO đang khai thác bốn loại tên lửa phóng: PSLV, GSLV Mk-2, LVM-3, và SSLV. Đồng thời với các dự án tên lửa tái sử dụng (RLV) và thế hệ tiếp theo (NGLV), ISRO cũng phát triển phiên bản tên lửa có thể mang theo người (HLVM-3) cho sứ mệnh bay có người Gaganyaan. Khi nhu cầu vượt khả năng phóng, bộ cũng mua các dịch vụ phóng của nước ngoài.

Trước đây, ISRO vận hành mô hình cung cấp dịch vụ phóng dẫn đầu bằng việc xây dựng và quảng bá sản phẩm, nhưng giờ đây chuyển sang mô hình dựa trên nhu cầu khách hàng, chỉ chế tạo các vệ tinh và tên lửa khi có đơn đặt hàng. Điều này đặt ra thách thức trong việc kích cầu và nhận thức về các dịch vụ vệ tinh, đồng thời gây băn khoăn về ai sẽ mở đầu thị trường: ISRO hay các doanh nghiệp.

Ấn Độ đang nỗ lực thúc đẩy các startup trong lĩnh vực không gian với các chính sách mở rộng đầu tư nước ngoài, các quỹ tín dụng không lãi suất, cũng như tăng ngân sách cho các tổ chức hỗ trợ. Bộ Tài chính Ấn Độ kỳ vọng kinh tế không gian quốc gia sẽ tăng gấp năm lần trong 10 năm tới. Một số startup tiêu biểu gồm Bellatrix Aerospace, Digantara, GalaxEye Space, PierSight, Pixxel, SatSure và Skyroot Aerospace đang hoạt động hiệu quả trong nhiều lĩnh vực như chế tạo vệ tinh nhỏ, giám sát không gian, và thiết kế tên lửa.

Tuy nhiên, theo kinh nghiệm quốc tế, chính phủ cần đóng vai trò là khách hàng lớn trong những giai đoạn đầu giúp các startup phát triển bền vững, điều mà Ấn Độ hiện chưa thực sự thực hiện.

Việc sở hữu nhiều loại tên lửa không đồng nghĩa rằng nhu cầu là thách thức duy nhất. Việc lựa chọn tên lửa cho từng sứ mệnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có các đặc thù kỹ thuật và yêu cầu vận tải. Ví dụ, SSLV được thiết kế cho việc chế tạo và phóng nhanh trong một tuần, với khả năng tải trọng phù hợp cho vệ tinh nhỏ và cho phép giảm tải cho các tên lửa lớn hơn nhằm chuyên dành cho các sứ mệnh giá trị cao hơn.

GSLV Mk-II hiện chưa được sử dụng cho các sứ mệnh thương mại do các vấn đề kỹ thuật và lịch sử phát triển từ động cơ cryogenic nhập khẩu đến sản xuất nội địa. Phiên bản mạnh hơn GSLV Mk-III và phiên bản người lái HLVM-3 đang trong quá trình nâng cấp và thử nghiệm phục vụ các nhiệm vụ lớn hơn, đặc biệt là chương trình Gaganyaan.

Các yếu tố kỹ thuật, thị trường, cũng như chính sách sẽ quyết định hướng đi bền vững và vị thế của ISRO trong hệ thống không gian toàn cầu đang biến động nhanh chóng.