Hơn 80.000 người bị giam giữ tại các nhà tù Nigeria giữa cảnh quá tải và xét xử chậm trễ

Theo số liệu công bố tháng 2 năm 2026 từ Cục Cải huấn Nigeria, tổng số tù nhân trong các cơ sở giam giữ của nước này là 80.812 người, trong đó 51.955 người đang chờ xét xử, chiếm tới gần 64% tổng số phạm nhân. Con số này đã tăng so với 50.703 người vào tháng 12 năm 2025. Ngoài ra, còn có 24.913 tù nhân bị kết án và 3.850 người thuộc các loại hình giam giữ khác nhau.

Chính phủ Nigeria đã nhiều lần bày tỏ lo ngại về tình trạng quá tải tại các nhà tù, đồng thời cam kết thực hiện các biện pháp giảm tải và cải cách hệ thống tư pháp hình sự. Bộ trưởng Bộ Nội vụ Olubunmi Tunji-Ojo cho biết phần lớn phạm nhân bị giam giữ vì các tội danh thuộc luật cấp bang, lên tới 93%, trong khi những tội danh liên bang chỉ chiếm 7%. Ông cũng nhấn mạnh rằng nhiều trường hợp nên được xử lý bằng hình thức khác thay vì phải ngồi tù.

Ông Tunji-Ojo tiết lộ một cuộc kiểm tra sau khi nhậm chức vào năm 2023 cho thấy khoảng 4.000 phạm nhân bị giam vì các khoản tiền phạt hay bồi thường ít hơn 500.000 Naira, chi phí cho việc nuôi dưỡng tù nhân cũng vượt ngưỡng đáng kể, dẫn đến việc giảm tải 5% trong một ngày được thực hiện tại các cơ sở cải huấn.

Tuy nhiên, phần lớn những người bị giam giữ vẫn phải trải qua thời gian chờ xét xử kéo dài, thậm chí nhiều năm, trước khi có kết luận cuối cùng. Các điều kiện bảo lãnh khắt khe, thủ tục điều tra và xét xử chậm trễ cùng hệ thống tòa án quá tải là những nguyên nhân ràng buộc hàng nghìn người trong tù lâu dài mà chưa bị kết án.

Cựu ứng viên tổng thống Omoyele Sowore thuật lại trải nghiệm tại Trại cải huấn Kuje vào tháng 6 năm 2026, cho hay ở đây có tới 817/1.115 phạm nhân đang chờ xét xử, trong đó có 47 người được chẩn đoán mắc bệnh lao phổi. Ông kể về những người bị kẹt dài ngày do điều kiện bảo lãnh không thể thực hiện và tiến trình xét xử trì trệ.

Luật sư cấp cao Sampson Erugo phân tích rằng các nguyên nhân của tình trạng quá tải không chỉ xuất phát từ một đơn vị mà là sự thất bại của toàn bộ hệ thống tư pháp từ khi tố giác ban đầu đến các bước điều tra và xét xử. Ông cho rằng việc quá nhiều vụ việc dân sự bị hình sự hóa một cách không cần thiết đang làm gia tăng gánh nặng cho tòa án.

Erugo cũng chỉ ra rằng các đạo luật được ban hành đôi khi lại mở rộng phạm vi truy tố và khiến cho việc đánh giá các cáo buộc trở nên dễ dàng hơn, ví dụ như các vụ án bắt cóc và tội phạm mạng, khiến hệ thống pháp lý bị lạm dụng và tắc nghẽn.

Đồng quan điểm, Luật sư Cấp cao Rotimi Jacobs đánh giá rằng hầu hết tội phạm thuộc thẩm quyền của bang nên việc số lượng phạm nhân chờ xét xử trong các cơ sở liên bang là biểu hiện của sự bất cập trong phân cấp quản lý nhà tù. Ông đề xuất cần có các cải cách mang tính thể chế, cho phép bang tự vận hành các nhà tù riêng để giảm áp lực cho hệ thống hiện tại.

Trong khi đó, Luật sư Cấp cao Mike Ahamba nhận định một số tòa án có xu hướng giam giữ bị cáo không cần thiết để tránh tỳ vết thiên vị trong xét xử, điều này góp phần kéo dài thời gian giam giữ. Ông cũng chỉ trích Hội đồng Hỗ trợ Pháp lý chưa đáp ứng đủ nhu cầu bảo vệ quyền lợi cho các bị cáo nghèo khó.

Những trải nghiệm thực tế và các số liệu chính thức đều phản ánh một bức tranh phức tạp về hệ thống cải huấn Nigeria hiện nay. Việc những người bị kết tội nhỏ hoặc chưa bị kết án vẫn phải chịu cảnh trong tù kéo dài cho thấy hệ thống tư pháp hình sự còn nhiều khiếm khuyết về thủ tục, hậu cần và pháp luật.

Các chuyên gia pháp lý kiến nghị cần một sự sửa đổi toàn diện, bao gồm lập ủy ban độc lập để giám sát và thúc đẩy các cải cách, đồng thời đẩy mạnh điều tra và xử lý các trường hợp giam giữ không chính đáng và cải cách các điều kiện bảo lãnh phù hợp hơn với nguyên tắc bảo đảm quyền lợi của bị cáo.

Theo The Punch

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.