Jordi Amat: Barcelona hiện đại qua góc nhìn văn hóa và xã hội

Jordi Amat, tác giả cuốn sách "Las batallas de Barcelona. Imaginarios culturales de una ciudad en disputa (1975-2025)", vừa được xuất bản bởi Tusquets, đưa ra những phân tích sâu sắc về những biến chuyển văn hóa và xã hội của Barcelona suốt gần 50 năm qua. Ông nhận xét rằng Barcelona ngày nay giống như những bài hát trong ca khúc của Serrat, một biểu tượng gắn bó sâu sắc với Địa Trung Hải mà thành phố từng một thời phớt lờ.

Amat, người sinh năm 1978, hiện là giám đốc Babelia của El País, từng nhận nhiều giải thưởng quan trọng, bao gồm giải Comillas về Lịch sử, Tiểu sử và Hồi ký, tái hiện bức tranh đa chiều về một thành phố vừa phát triển hiện đại vừa đối mặt với nhiều nghịch lý trong quá trình toàn cầu hóa.

Theo Amat, Barcelona hiện đại giống một khu phố hiện đại, đầy đủ tiện nghi, giống như một phần đặc quyền của Brooklyn. Tuy nhiên, thành phố không chỉ có một Barcelona duy nhất mà còn có nhiều Barcelona khác nhau, đặc biệt là những khu vực của người nghèo mà xã hội thường muốn không nhìn thấy. Bên cạnh tự hào với hình ảnh thành phố toàn cầu và quần thể kiến trúc nổi tiếng như Sagrada Familia, người dân cũng cảm thấy bức bối vì sự phát triển đô thị thành công mà họ không thể tận hưởng trọn vẹn.

Ông cho rằng Barcelona ngày nay là sự kết hợp đa sắc tộc, không còn là thành phố chỉ gồm tầng lớp thợ thuyền, công nhân và tư sản như trước đây. Sự đa dạng này thể hiện qua việc thành phố trở thành thủ phủ của vùng Catalonia với các cộng đồng nhập cư mới từ các quốc gia Hồi giáo và Mỹ Latinh, góp phần tái kết nối với quá khứ đã bị lãng quên.

Amat nhận định rằng khi gọi Tây Ban Nha là một quốc gia đa dân tộc, điều đó được khẳng định qua sự hiện diện của các vùng như Catalonia. Catalonia được xem là một quốc gia hoàn chỉnh về mặt văn hóa và chính trị, được phản ánh qua hệ thống các đảng phái và hoạt động văn hóa sử dụng tiếng Catalan làm phương tiện giao tiếp chính. Catalonia là thành phần quan trọng trong Tây Ban Nha hiện đại nhờ sự phát triển kinh tế của mình và vai trò là "một quốc gia nhỏ hoàn chỉnh" tác động đến toàn bộ quốc gia lớn hơn.

Thủ phủ của Catalonia, Barcelona, được cho là một trong những thành phố châu Âu quan trọng nhất không phải là thủ đô quốc gia, điều này góp phần tạo nên động lực nội bộ đặc biệt cho thành phố. Mối liên kết xuyên Đại Tây Dương trong thế kỷ 19 đến nay cũng giữ vị trí quan trọng bởi đây là nơi nhiều người Mỹ Latinh thực hiện các dự án sống và làm việc.

Amat nêu ví dụ điển hình về sự hòa nhập văn hóa với trường hợp nhà viết kịch Argentina Victoria Szpunberg, con gái của một nhà thơ lưu vong dưới thời chế độ độc tài Argentina. Bà hiện là một trong những nhà sáng tạo sân khấu nổi bật tại Tây Ban Nha, sống và làm việc tại Barcelona, bắt đầu viết bằng tiếng Tây Ban Nha và giờ đây chuyển sang tiếng Catalan. Đây là trường hợp hiếm hoi nhưng nổi bật cho thấy sự thay đổi về ngôn ngữ và bản sắc trong cộng đồng người nhập cư.

Đa số người nước ngoài, trong đó có nhân vật như Messi, đều được khuyến khích hiểu và tôn trọng sự đa dạng văn hóa tại đây hơn là cố gắng đồng hóa hoàn toàn. Sự ghi nhận tích cực sự khác biệt được coi là nền tảng quan trọng trong hòa nhập xã hội của thành phố.

Barcelona thời hậu độc tài được coi đã góp phần phục hưng ba thiên tài nghệ thuật tiên phong: Picasso, Dalí và Miró, cùng với Torres García cũng từng sống tại thành phố. Thành phố cũng phát hiện và thừa nhận vĩ đại kiến trúc sư Gaudí, tạo ra một lối sống phương Tây đầy nghệ thuật, thanh lịch và hưởng thụ đặc trưng của vùng biển Địa Trung Hải.

Ông cho biết tình trạng mất chỗ ở cho cư dân sinh ra tại Barcelona là một vấn đề nan giải. Sự gia tăng giá thuê nhà nhanh hơn mức tăng lương khiến những người làm việc tại thành phố không thể đảm bảo chỗ ở ổn định. Địa hình thành phố vốn bị giới hạn bởi núi non, biển cả và hai con sông đã khiến khả năng mở rộng nhà ở rất hạn chế. Điều này kéo theo nguy cơ đẩy cư dân gốc khỏi thành phố, làm mất đi sự bình đẳng xã hội cơ bản và gây tổn hại tới niềm tin vào nền dân chủ.

Phân tích của nhà văn Félix de Azúa về Barcelona như một con tàu Titanic đang sóng gió theo Amat là chưa công bằng khi đặt trong bối cảnh lịch sử sau thời kỳ độc tài. Barcelona từng là trung tâm văn hóa hiện đại của Catalonia đầu thế kỷ 20 và đang cố gắng duy trì vị thế này trong bối cảnh vừa là thành phố toàn cầu về du lịch, vừa là trung tâm văn hóa của người Catalan.

Amat cảnh báo các bản sắc không đổi sẽ gây nên sự trì trệ và nguy hiểm, vì vậy sự biến đổi là cần thiết để Barcelona không mất đi tình cảm đoàn kết trong cộng đồng. Những không gian đặc trưng như đường La Rambla hay đại lộ Paseo de Gracia ngày càng bị người ngoài chiếm lĩnh, làm giảm sự kết nối của người dân với thành phố.

Trong cuộc trò chuyện, Amat nhắc đến sự quan trọng của nhạc sĩ Joan Manuel Serrat, với những ca khúc như “El meu carrer”, “Temps era temps” và “Barcelona i jo”, giúp người dân hiểu và cảm nhận sâu sắc về Barcelona cũng như mối quan hệ với biển Địa Trung Hải. Thành phố từng bị tách rời khỏi biển trong quá trình mở rộng vào thế kỷ 19 nhưng sau đó đã được chính quyền địa phương tái kết nối với vùng biển, trở thành yếu tố trọng yếu trong việc xây dựng lại bản sắc dân chủ của Barcelona.

Amat đặt câu hỏi liệu Barcelona có thể vượt qua cuộc khủng hoảng về bản sắc hiện tại để trở thành một đô thị vừa sang trọng về giải trí vừa duy trì được sự hòa hợp xã hội? Ông hi vọng thành phố sẽ cân bằng được sự phát triển mang tầm quốc tế với bản sắc địa phương bền vững, để trở thành nơi tốt để sống, đặc biệt cho các thế hệ tương lai.

Với tư cách một cư dân, Amat mong muốn thành phố của mình giống như những gì đã trải qua: một thành phố toàn cầu nhưng không mất đi đặc trưng ngôn ngữ Catalan và không gian sống vừa phải. Ông hình dung Barcelona là bản hòa ca của lịch sử và di sản văn hóa, không phải là một thành phố chỉ để trưng bày mà là nơi để sống và phát triển một cách hài hòa.

Điều đẹp nhất của Barcelona theo Amat là tạo ra cách sống đặc trưng: tinh tế nhưng không xa hoa, hiện đại nhưng không cầu kỳ, bình yên nhưng luôn đầy niềm vui và sự sáng tạo. Ông khẳng định thành phố rất giống như những ca khúc bất hủ của Serrat - gắn liền với ký ức và cảm xúc của người dân.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.