Bí quyết giày đế esparto của người La Mã trong khai thác khoáng sản Riotinto

Làm việc trong các mỏ khai thác không chỉ là thử thách trong thời hiện đại mà còn cực kỳ gian nan cách đây hơn 2.000 năm. Những ca làm việc kéo dài dưới lòng đất, môi trường khắc nghiệt, nguy cơ sập hầm thường trực đòi hỏi công nhân phải có trang bị phù hợp để bảo vệ bản thân. Tại khu mỏ Urium, thuộc Riotinto, Huelva, Tây Ban Nha, các khoáng sản quan trọng như bạc, đồng và vàng đã được khai thác dưới sự quản lý của người La Mã, tạo nên mạng lưới khai thác mỏ lớn nhất trong đế chế La Mã.

Bên cạnh sự phát triển khoáng sản, người La Mã tại Riotinto đã tận dụng sợi esparto để làm đế và quai dép. Esparto là loại sợi từ các loài cây hoang như Stipa tenacissima và Macrochloa tenacissima, phát triển nhiều ở phía Tây Nam bán đảo Iberia. Các khai quật gần đây do Đại học Granada thực hiện đã phát hiện 8 mẫu giày được làm từ esparto có niên đại từ khoảng 2.000 đến 2.400 năm trước, cho thấy loại giày này được sử dụng liên tục trong nhiều thế kỷ ở các mỏ khoáng sản khu vực này.

Theo công bố trên tạp chí Pyrenae, các mẫu giày này được tìm thấy tại khu vực Nuevo Filón Norte 1, nơi từng là trung tâm khai thác mỏ, trong các lớp tro tích tụ từ hoạt động làm sạch lò luyện kim. Điều kiện bảo quản đặc biệt giúp giữ nguyên vẹn sợi esparto, hiếm gặp đối với chất liệu dễ hư hỏng như vậy. Đây là số lượng giày La Mã làm bằng esparto được phát hiện nhiều nhất trên bán đảo Iberia, mở rộng hiểu biết về công nghệ giày dép thời đó.

Các nhà nghiên cứu cho rằng giày đế esparto không chỉ bảo vệ bàn chân mà còn tăng độ bám cho người lao động trong môi trường làm việc nguy hiểm. Việc sử dụng kéo dài suốt hàng thế kỷ từ thời kỳ đồ sắt đến thời La Mã thể hiện tính hữu dụng và hiệu quả của loại giày này.

Phân tích cacbon 14 trên ba mẫu giày xác định niên đại ở các khoảng thời gian khác nhau: thế kỷ I sau Công nguyên, giai đoạn từ thế kỷ II đến I trước Công nguyên và thậm chí từ thế kỷ IV đến II trước Công nguyên. Vật liệu chính là sợi esparto dẻo dai, đã được xử lý kỹ lưỡng để phù hợp với nhu cầu sử dụng. Những vùng chịu lực lớn được làm từ những sợi to và đồng đều, phần dây buộc và liên kết sử dụng các sợi nhỏ hơn, thể hiện sự tính toán tỉ mỉ của người thợ xưa.

Để bảo tồn nguyên vẹn các mẫu giày, kiến trúc sư khảo cổ đã áp dụng kỹ thuật Kính hiển vi điện tử quét và chụp cắt lớp tia X, qua đó nhận diện rõ sợi esparto và kỹ thuật đan móc tinh vi.

Những mẫu giày phát hiện cho thấy phần đế có dấu hiệu mòn nhiều, đặc biệt ở gót và mũi chân, chứng tỏ công nhân đã sử dụng lâu dài trước khi loại bỏ. Phần dây buộc hầu hết đã mất, làm suy đoán rằng giày chỉ được bỏ đi khi không thể dùng tiếp được nữa.

Ngoài giày dép, các cuộc khai quật còn tìm thấy các đồ vật làm từ sợi thực vật như dây thừng và giỏ đan, góp phần minh chứng cho tầm quan trọng của việc khai thác và sử dụng sợi esparto trong đời sống lao động và thủ công cổ đại tại khu vực này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.