Đề xuất bảo vệ quốc kỳ và ngày 26 tháng 1 mở lại cuộc tranh luận về bản sắc Australia

Đề xuất mang tên Australian National Symbols and Heritage Protection Bill dự kiến được phe đối lập đưa ra Quốc hội trong năm nay. Theo nội dung được News Corp và The Guardian tường thuật, hành vi “xúc phạm công khai nghiêm trọng” quốc kỳ có thể trở thành tội hình sự khi người thực hiện bất chấp nguy cơ hành động của mình kích động thù hận hoặc bạo lực, đe dọa trật tự công cộng hay gây rối. Điểm này quan trọng vì đề xuất không đơn giản mô tả mọi hành vi đốt cờ là tội có cùng mức phạt.

Mức án lên tới 10 năm tù được đề xuất cho hành vi cố ý làm hư hại, bôi bẩn, xúc phạm hoặc phá hủy đài tưởng niệm chiến tranh và các công trình tưởng niệm quan trọng về lịch sử Australia. Hiện việc phá hoại tài sản và đài tưởng niệm đã bị xử lý theo luật của các bang và vùng lãnh thổ, nhưng mức phạt khác nhau. Phe đối lập muốn tạo một khuôn khổ liên bang mạnh và thống nhất hơn.

Một phần khác của kế hoạch là ghi ngày 26 tháng 1 vào luật Commonwealth với tư cách ngày quốc gia của Australia. Hiện không có một đạo luật liên bang duy nhất tuyên bố ngày này là Australia Day.

Theo đề xuất, một chính phủ tương lai muốn thay đổi ngày sẽ phải đưa vấn đề ra một cuộc trưng cầu ý dân theo cơ chế được dự luật dự kiến thiết lập. Angus Taylor lập luận rằng Australia Day là ngày có khả năng gắn kết người dân và ông sẽ không né tránh việc bảo vệ lòng tự hào quốc gia.

Nhưng ngày 26 tháng 1 cũng mang một ký ức khác. Ngày này gắn với việc First Fleet đến Sydney Cove năm 1788 và sự khởi đầu của quá trình thuộc địa hóa Anh. Với nhiều Aboriginal và Torres Strait Islander, đây là ngày tưởng niệm mất mát, tước đoạt đất đai và những hệ quả lịch sử kéo dài. Các cuộc Invasion Day diễn ra hằng năm cho thấy Australia chưa đạt đồng thuận hoàn toàn về cách cùng nhau ghi nhớ ngày này.

Tranh luận về đốt quốc kỳ không mới. Quốc hội Australia từng chứng kiến nhiều nỗ lực lập pháp nhằm cấm hoặc hạn chế hành vi xúc phạm cờ, nhưng chưa hình thành một lệnh cấm liên bang chung. Tháng 2 năm 2026, nghị sĩ độc lập Rebekha Sharkie cũng giới thiệu một dự luật riêng nhằm tạo tội danh đối với việc cố ý hoặc liều lĩnh đốt hay xúc phạm Australian National Flag, Australian Aboriginal Flag và Torres Strait Islander Flag. Dự luật đó hiện vẫn trước House of Representatives.

Vấn đề pháp lý lớn là quyền tự do giao tiếp chính trị được Hiến pháp Australia bảo vệ theo cách ngầm định. Chuyên gia luật hiến pháp Anne Twomey cho rằng một tội danh độc lập về đốt cờ có nguy cơ cao bị High Court bác bỏ nếu hạn chế biểu đạt chính trị không tương xứng. Cựu Thủ tướng John Howard từng phản đối hình sự hóa đốt cờ năm 2006 dù ông nói bản thân ghê tởm hành vi này, vì ông coi đó là một dạng biểu đạt chính trị trong nền dân chủ tự do.

Ở chiều ngược lại, Shadow Attorney-General Michaelia Cash lập luận rằng tự do ngôn luận không đồng nghĩa với tự do phá hủy biểu tượng hoặc đài tưởng niệm. Đây chính là điểm khó nhất của chính sách: luật phải phân biệt được giữa biểu đạt gây khó chịu nhưng hợp pháp, hành vi phá hoại tài sản, và hành vi thực sự tạo nguy cơ bạo lực hoặc rối loạn công cộng.

Đề xuất xuất hiện trong thời điểm Coalition đang tìm cách lấy lại cử tri sau những biến động nội bộ và sự gia tăng ảnh hưởng của One Nation. Reuters từng ghi nhận một bộ phận nhà tài trợ và cử tri bảo thủ chuyển sự ủng hộ sang One Nation, trong bối cảnh bất mãn về chi phí sinh hoạt, nhập cư và định hướng của các đảng lớn. Vì thế, cuộc tranh luận về biểu tượng quốc gia cũng có một lớp chiến lược chính trị rõ ràng.

Tuy nhiên, lòng yêu nước bền vững khó được tạo nên chỉ bằng chế tài. Một lá cờ có sức mạnh khi nhiều người nhìn thấy câu chuyện của mình trong đó. Một ngày quốc gia có khả năng đoàn kết khi người dân có thể vừa tự hào về những thành tựu chung, vừa thừa nhận những chương lịch sử gây đau đớn. Thách thức đối với Australia là bảo vệ các biểu tượng mà không biến chúng thành đường ranh chia người dân thành những nhóm được xem là yêu nước hơn hoặc ít yêu nước hơn.