Dự luật lưỡng đảng ở Mỹ nhắm vào công ty AI Trung Quốc bị cáo buộc sao chép công nghệ Mỹ

Ngày 25/5, một nhóm nghị sĩ Mỹ thuộc cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa công bố dự luật với mục tiêu bảo vệ các công ty trí tuệ nhân tạo (AI) trong nước như OpenAI và Anthropic khỏi sự cạnh tranh không lành mạnh từ các doanh nghiệp Trung Quốc. Dự luật có tên Collaboration on Adversarial Threats and Security Risks Act xem các công ty Trung Quốc bị cáo buộc sao chép công nghệ Mỹ như một mối đe dọa an ninh quốc gia. Theo đó, các công ty và hiệp hội trong ngành AI được phép phối hợp để phản ứng trước các rủi ro an ninh, nhờ đó tạo ra ngoại lệ trong luật chống độc quyền vốn thường hạn chế sự phối hợp bên trong ngành để ngăn giá cả tăng cao.

Dự luật được giới thiệu bởi các Thượng nghị sĩ Adam Schiff (Dân chủ, California), Jim Banks (Cộng hòa, Indiana) cùng Hạ nghị sĩ Bob Latta (Cộng hòa, Ohio) và George Whitesides (Dân chủ, California). Theo văn bản tóm tắt do văn phòng các nghị sĩ cung cấp, dự luật cho phép các công ty AI và tổ chức ngành chia sẻ thông tin liên quan đến các rủi ro an ninh nhất định nếu như họ làm như vậy với thiện chí và chỉ nhằm mục đích phòng ngừa, điều tra hoặc giảm thiểu các rủi ro an ninh AI. Ngoài ra, các bên cũng có thể phối hợp để trì hoãn hoặc giới hạn việc triển khai các mô hình AI có nguy cơ cao, với điều kiện gửi thông báo bằng văn bản trước khi thực hiện.

Dự luật nhấn mạnh rằng ngoại lệ cho luật chống độc quyền sẽ được thiết lập với các rào cản nghiêm ngặt nhằm duy trì sự cạnh tranh trong ngành AI. Bộ trưởng Tư pháp có quyền xin lệnh cấm đối với bất kỳ tổ chức nào lạm dụng sự miễn trừ này. Đây là một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn của chính phủ Mỹ nhằm bảo vệ ngành AI phát triển nhanh trước sự gia tăng cạnh tranh từ Trung Quốc.

Gần đây, một số công ty AI Trung Quốc như Moonshot và Z.ai đã tung ra các hệ thống AI mới với khả năng được cho là ngang ngửa các đối thủ hàng đầu của Mỹ, cho thấy sự tiến bộ mạnh mẽ của Trung Quốc trong lĩnh vực này. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã đe dọa trừng phạt các mô hình AI "ngoài nước" vì tội "ăn cắp" chất xám của các công ty Mỹ. Ông lặp lại thông điệp này trên mạng xã hội X và cho biết các biện pháp trừng phạt đang được cân nhắc.

Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng Michael Kratsios cũng cáo buộc Moonshot "đánh cắp công nghệ sở hữu trí tuệ của Mỹ" nhưng doanh nghiệp này không phản hồi yêu cầu bình luận.

Các công ty như Anthropic, Google và OpenAI phản ánh sự bức xúc về việc bị các doanh nghiệp Trung Quốc sử dụng kỹ thuật "distillation" – tức là gửi hàng nghìn đến hàng triệu truy vấn đến một mô hình AI tiên tiến để xử lý kết quả và cải tiến mô hình AI kém phát triển hơn, tạo ra các sản phẩm nhái với chi phí thấp hơn.

Trung Quốc từ chối mọi cáo buộc ăn cắp bí mật thương mại, cho rằng đó là những cáo buộc không có căn cứ và mang tính bôi nhọ. Người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington, Liu Chang, nhấn mạnh rằng Trung Quốc luôn coi trọng bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và phát triển dựa trên nỗ lực của chính mình cũng như hợp tác quốc tế có lợi cho đôi bên.

Nghị sĩ Schiff khẳng định không thể để đối thủ nước ngoài đánh cắp thành tựu công nghệ của Mỹ và biến chúng thành công cụ chống lại an ninh quốc gia. Ông cho rằng cần sự phối hợp lưỡng đảng để đối phó với các mối đe dọa từ việc sử dụng AI sai mục đích bởi các tác nhân thù địch trong và ngoài nước.

Hạ nghị sĩ Bob Latta cho biết các mô hình AI giờ đây được xem như cơ sở hạ tầng thiết yếu tương tự như mạng điện, và việc bảo vệ chúng đồng nghĩa với việc bảo vệ các dịch vụ quan trọng như bệnh viện, hệ thống cấp nước và lưới điện khỏi các mối đe dọa từ kẻ thù nước ngoài.

Luật chống độc quyền thường hạn chế sự phối hợp trong ngành nhằm tránh các hành vi như định giá, chia địa bàn hoạt động hoặc hạn chế cạnh tranh. Tuy nhiên, Quốc hội Mỹ từng tạo ra ngoại lệ cho các trường hợp liên quan đến an ninh quốc gia, như quy định năm 2015 cho phép chia sẻ thông tin an ninh mạng, hay việc cho phép các nhà sản xuất vaccine phối hợp trong đại dịch Covid-19 năm 2020.

Trong ngành AI, kỹ thuật "distillation" vẫn còn gây tranh cãi, nhất là khi chi phí sử dụng các mô hình hàng đầu của Mỹ rất cao. Một số chuyên gia và doanh nhân như nhà đầu tư mạo hiểm Nic Carter cho rằng việc sử dụng các mô hình AI giá thấp của Trung Quốc có thể giúp giảm đáng kể chi phí cho người dùng và doanh nghiệp Mỹ. Ngược lại, một số ý kiến cho rằng các công ty bị xâm phạm nên kiện tụng thay vì vận động chính phủ.

Đáng chú ý, một số công ty như Hugging Face còn sử dụng các mô hình AI nước ngoài để phân tích các cuộc tấn công mạng quy mô lớn khi các mô hình hàng đầu của Mỹ không trợ giúp được. Công ty cũng đề cao kỹ thuật "distillation" như một cách tiếp cận thương mại hợp lý giúp phá vỡ sự tập trung quyền lực trong lĩnh vực AI.

Tại một phiên điều trần gần đây, CEO SpaceX Elon Musk đã thừa nhận sử dụng kỹ thuật "distillation" trên các mô hình AI của OpenAI để huấn luyện trợ lý ảo Grok của mình. Google cũng cung cấp dịch vụ "distillation" hạn chế cho khách hàng doanh nghiệp nhằm xây dựng các phiên bản chatbot Gemini nhỏ hơn, tiết kiệm hơn.

Theo quan điểm của các nhà lập pháp Mỹ, dự luật này là cần thiết để bảo vệ ngành AI trong nước khỏi động thái cạnh tranh không lành mạnh có thể gây tổn hại an ninh quốc gia, đồng thời tạo ra quy định rõ ràng giúp cân bằng giữa hợp tác và cạnh tranh trong lĩnh vực đầy nhạy cảm này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.