Từ vụ án giết người kinh hoàng đến văn phòng hiện đại ở Mỹ

Năm 1841 tại một văn phòng ở New York, ngay đối diện tòa thị chính, một trong những vụ án mạng rùng rợn nhất thế kỷ 19 ở Mỹ đã xảy ra. Samuel Adams, một thợ in không liên quan đến nhà cách mạng cùng tên, đã đến gặp John Colt – tác giả một cuốn sổ kế toán phổ biến và em trai của một nhà sản xuất súng nổi tiếng – để đòi số tiền 1,35 USD mà ông tin mình được trả. Trong cuộc tranh cãi, Colt bất ngờ dùng rìu chém chết Adams, dù ông ta khẳng định hành động đó là để tự vệ. Để che giấu tội ác, Colt lau sạch máu, dùng thùng gỗ để giấu xác nạn nhân và gửi thùng này đến New Orleans. Tuy nhiên, thi thể đã bị phát hiện và Colt nhanh chóng bị bắt giữ.

Vụ án này khơi gợi sự chú ý của nhà văn Herman Melville 12 năm sau đó trong tác phẩm "Bartleby, the Scrivener". Trong câu chuyện, Melville bày tỏ sự đồng cảm với Colt, gọi ông là “người bất hạnh Colt” và cho rằng chính môi trường văn phòng – một không gian xa lạ, thiếu sự gắn kết con người – đã tạo nên sự căng thẳng đẩy người ta đến tuyệt vọng.

Từ thời điểm ấy, văn phòng không chỉ là nơi làm việc mà còn là biểu tượng bất an và xung đột. Với sự phát triển vượt bậc của chủ nghĩa tư bản trong thế kỷ 19, sản xuất công nghiệp, vận tải chạy bằng hơi nước và thương mại mở rộng, một loại công việc mới cần được thiết lập để quản lý lượng thông tin khổng lồ phát sinh. Các nhân viên trẻ, chủ yếu là nam giới từ nông thôn, đổ xô vào các thành phố, đảm nhận những công việc như ghi sổ, theo dõi hàng hóa, sao chép thư từ và ghi chép tài liệu pháp lý.

Những công việc này thường gây chán nản và mệt mỏi, song lại trở thành trụ cột của đời sống kinh tế hiện đại. Nhân viên văn phòng – mà thời đó gọi là “clerks” – đã nhanh chóng trở thành một phần lớn lực lượng lao động thành thị. Tại New York năm 1855, họ là nhóm lao động thứ ba nổi bật nhất.

Năm 1861, Thomas Wentworth Higginson mô tả sự thay đổi trong lao động khi mọi công việc thủ công dần được thay thế bằng lao động trí óc. Tuy nhiên, ông lo ngại rằng kiểu làm việc mới này khiến nhân viên văn phòng trở nên yếu đuối về thể chất vì thiếu vận động, để rồi tạo ra một thế hệ “những nghệ nhân của bộ não” dễ bị suy yếu.

Thậm chí, những áp lực căng thẳng kéo dài ảnh hưởng tới cả tâm trí và linh hồn. Theo Higginson, mỗi ngày làm việc, nhân viên rời văn phòng với bộ não nóng như lò và thân thể kiệt quệ. Không phải ai cũng bị suy sụp tinh thần như trong truyện của Melville, nhưng nhiều người cảm thấy sự mất mát về bản thân và tính sống động trong cuộc đời. Các nhật ký thời đó cũng ghi nhận cảm đâm chìm trong sự tẻ nhạt và vô hồn của công việc quá mức.

Những khó khăn trong công việc văn phòng thúc đẩy sự phát triển của công nghệ thông tin và quản lý hiện đại. Việc xuất hiện máy tính tiền, máy đếm tiền, máy chép nhãn, thẻ đục lỗ rồi đến máy tính đã nâng cao năng suất, đồng thời tạo ra các hệ thống làm việc nghiêm ngặt hơn. Từ cuối thế kỷ 19, công việc văn phòng cũng chứng kiến sự phân chia lao động theo giới tính, với phụ nữ thường đảm nhận các công việc lặp đi lặp lại như đánh máy, lưu trữ và phiên dịch, dù cơ hội thăng tiến bị hạn chế.

Dù tiếp tục mở rộng trong nền kinh tế tư bản hiện đại, công việc văn phòng vẫn mang theo những thử thách không nhỏ. Nhân vật Una trong tiểu thuyết "The Job" của Sinclair Lewis năm 1917 nhận thấy các máy móc không làm giảm khối lượng công việc, trái lại người lao động vẫn phải làm việc mệt mỏi và lâu dài như trước.

Bất chấp những hạn chế và áp lực, công việc văn phòng, hay công việc lao động trí óc ngày nay, vẫn là con đường dẫn đến sự thăng tiến xã hội và cải thiện điều kiện sống đặc biệt với nam giới. Với phụ nữ, dù trải qua khai thác và chật hẹp về cơ hội tiến thân, công việc này vẫn mang lại sự độc lập tài chính và địa vị xã hội chưa từng có trước đây.

Điều này được phản ánh qua trò chơi cờ bàn "Office Boy" do Parker Brothers phát hành năm 1889, tượng trưng cho hành trình từ vị trí thấp nhất đến đứng đầu cơ quan với những đức tính như siêng năng, nhanh nhẹn được thưởng và sự lười biếng bị trừng phạt. Trò chơi nhấn mạnh rằng sự thăng tiến nằm trong tay người chơi, với sự may mắn và nỗ lực, ai cũng có thể trở thành lãnh đạo.

Như vậy, từ một vụ án giết người tàn nhẫn cho đến những chuyển biến trong lao động và quản lý, văn phòng đã trở thành một không gian không thể thiếu trong đời sống kinh tế và xã hội Mỹ hiện đại.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.