Cúm gia cầm H5N1 lây sang mòng biển làm tăng nguy cơ bùng phát dịch lan rộng ở Australia

Dịch cúm gia cầm H5N1 đã được phát hiện trên loài mòng biển bạc (silver gull) tại South Australia, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong diễn biến của bệnh. Trước đó, virus chủ yếu xuất hiện trên các loài chim hải âu lớn hàng hải di cư và hải âu cánh lớn (greater crested terns).

Mòng biển bạc là loài chim phổ biến gần như khắp Australia, từ bãi biển, thành phố, hệ sinh thái nước ngọt đến các khu đổ rác. Chúng có khả năng di chuyển xa trong suốt mùa, tận dụng thức ăn đa dạng như trộm đồ ăn hay các nguồn thức ăn tại bãi rác.

Chris Purnell, quản lý các loài chim nước và chim di cư tại BirdLife Australia, nhận định mòng biển có thói quen ăn uống và sinh hoạt đa dạng, thường giao lưu với nhiều loài chim khác, còn ăn cả trứng và cắp thức ăn từ loài khác. Việc mòng biển đi lại nhiều và phân tán phân khắp nơi là một trong những con đường chính lây truyền virus.

Cả mòng biển bạc và hải âu cánh lớn đều đang trong mùa sinh sản, khi các quần thể hàng nghìn cá thể tụ họp thành các khu tổ lớn. Đây được xem là các sự kiện "siêu lây lan" có thể thúc đẩy sự phát tán virus H5N1 mạnh mẽ trong tự nhiên.

Loại virus H5N1 thuộc nhánh 2.3.4.4b vốn đã gây thiệt hại nghiêm trọng với hàng triệu con chim và động vật hoang dã khác trên toàn cầu trong vài năm qua. Ở châu Âu, loài mòng biển đầu đen là họ hàng gần với mòng biển bạc đã chịu ảnh hưởng nặng nề khi khoảng 51.000 cá thể trưởng thành chết vì virus này tại Ba Lan trong năm 2023.

Các đợt tử vong lớn đã xuất hiện tại South Australia khi 49 cá thể hải âu cánh lớn chết trong một đợt gần đây. Điều này phản ánh tình trạng virus đang lây lan trong quần thể chim địa phương.

Bác sĩ thú y trưởng Australia Beth Cookson cho biết việc lây lan cục bộ diễn ra chậm hơn dự kiến nhưng đang đúng theo kịch bản, đặc biệt khi chim bắt đầu tụ tập đông hơn vào mùa sinh sản. Đây là khoảng thời gian nguy cơ lây lan gia tăng do sự tụ họp của các loài chim và động vật hoang dã khác.

Theo ý kiến từ các chuyên gia, Australia đã vượt qua giai đoạn có thể loại trừ virus này, nhất là khi đã có sự lây lan rõ ràng ở South Australia. Bác sĩ thú y trưởng South Australia, Skye Fruean, khẳng định bệnh cúm gia cầm đã trở thành thực trạng kéo dài và ảnh hưởng đến các quyết định quản lý dịch tiếp theo.

Hiện chính quyền tiểu bang và liên bang đang tập trung vào hoạt động giám sát song cũng xem xét các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn, bao gồm việc bắt buộc nuôi gà công nghiệp trong nhà nhằm giảm rủi ro tiếp xúc với nguồn nước hoặc phân của chim hoang dã bị nhiễm bệnh.

Một bước ngoặt lớn sẽ xảy ra khi virus H5N1 xuất hiện ở các loài chim nước ngọt như vịt hoang dã. Vịt được cho là vật chủ truyền virus lặng, phát tán virus mà không biểu hiện bệnh rõ rệt.

Do sống và di chuyển trong các hệ thống nước ngọt rộng lớn, vịt và các loài chim tương tự có thể giúp virus lan truyền nhanh qua nhiều vùng địa lý. Sự xuất hiện của mòng biển hay bồ nông như loài cầu nối virus từ vùng ven biển tới môi trường nước ngọt là điều có thể xảy ra.

Những nghiên cứu theo dõi di cư của các loài ibis và spoonbill trên bờ Đông Australia cho thấy một hành trình bay dài tới 2.000 km qua lưu vực sông Murray Darling. Đây là tuyến di cư giúp virus có thể lây lan rộng trên diện rộng.

Vùng đất ngập nước Coorong tại cửa sông Murray là một điểm tập trung sinh thái quốc tế với hơn 200 loài chim và là điểm dừng chân của hàng triệu cá thể chim di cư từ Bắc Bán cầu vào tháng 9 hàng năm. Vùng này có nguy cơ cao trở thành ổ dịch khi virus tiếp tục lan rộng ở Australia.

Hành trình lan rộng của virus H5N1 tại Australia là điều có thể khó tránh khỏi và dân chúng được khuyến cáo không nên chạm vào các cá thể chim bệnh hoặc chết, đồng thời báo cáo kịp thời qua đường dây nóng Emergency Animal Disease Hotline 1800 675 888.

Bộ trưởng Nông nghiệp liên bang Julie Collins cũng nghiêm túc cảnh báo về sự gia tăng số lượng chim nhiễm bệnh, đồng thời khẳng định những tổn thất đáng kể ở động vật hoang dã là không thể tránh khỏi khi dịch tiếp tục lan rộng.

"Chúng ta nên chuẩn bị tâm thế chứng kiến sự gia tăng các ca nhiễm H5N1 trong chim hoang dã tại Australia", bà nói.