Thông điệp từ hội nghị khí hậu Bonn tới Nigeria về thời kỳ thực thi cam kết

Phiên họp lần thứ 64 của các Cơ quan phụ trợ thuộc Công ước khung Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC) diễn ra tại Bonn, Đức, từ ngày 8 đến 18 tháng 6 năm 2026, được xem là công đoạn quan trọng trong thực hiện các thoả thuận trước đó tại COP30 Belém. Khác với các Hội nghị các Bên tham gia (COP) vốn thu hút sự chú ý của các nhà lãnh đạo chính trị, hội nghị Bonn tập trung vào làm rõ các chi tiết kỹ thuật và xây dựng văn bản đàm phán để chuẩn bị cho COP31 tại Thổ Nhĩ Kỳ cuối năm. Đây là nơi những công việc tỉ mỉ được tiến hành để biến các cam kết vĩ mô thành hiện thực trên thực địa.

Một thông điệp nổi bật từ SB64 là kỷ nguyên của cam kết khí hậu đã khép lại, mở ra giai đoạn thực thi. Ở Nigeria, nơi các ảnh hưởng của biến đổi khí hậu ngày càng rõ ràng, từ lũ lụt ở các bang như Kogi, Niger, Bayelsa, Benue và Lagos đến việc mất đất ven biển trước Đại Tây Dương, đồng thời nông dân miền Bắc vật lộn với hạn hán kéo dài xen lẫn mưa lớn phá hoại mùa màng, việc chuyển đổi từ lời hứa sang hành động càng trở nên cấp thiết. Biến đổi khí hậu không còn là nguy cơ viễn tưởng mà là thực tế ảnh hưởng sâu rộng đến an ninh kinh tế, sức khỏe, xã hội và chính trị quốc gia.

Dù Nigeria chỉ đóng góp một phần nhỏ vào tổng lượng khí thải toàn cầu, quốc gia này nằm trong nhóm dễ bị tổn thương nhất với biến đổi khí hậu. Điều này tạo nền tảng đạo đức cho lập trường đàm phán của châu Phi, yêu cầu các nước phát triển chịu trách nhiệm lớn hơn trong việc tài trợ cho thích ứng và tăng cường khả năng chống chịu ở các nước đang phát triển. Tiền tài trợ khí hậu là chủ đề trung tâm của hội nghị Bonn, khi các quốc gia đang phát triển liên tục nhấn mạnh sự cần thiết về nguồn tài chính ổn định, đủ và dễ tiếp cận để thực thi thích ứng, thay vì những tuyên bố suông. Tuy nhiên, nhiều điểm gây tranh cãi đã bị hoãn sang COP31.

Sự trì hoãn trong các đàm phán phản ánh những áp lực tài chính và địa chính trị lớn. Các nền kinh tế phát triển đang chịu sức ép do khủng hoảng năng lượng và những biến động chính trị, khiến cam kết tài trợ quốc tế ngày càng khó thực hiện. Do đó, Nigeria và các nước phụ thuộc vào nguồn tài chính nước ngoài không nên chỉ chờ đợi sự hỗ trợ mà cần chủ động phát triển nội lực.

Nigeria đã có những bước tiến quan trọng với Luật Biến đổi Khí hậu và thành lập Hội đồng quốc gia về biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, cần nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan này. Biến đổi khí hậu không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là thách thức kinh tế, sức khỏe, an ninh và chính trị. Điều này đặt ra yêu cầu chuyển đổi quản trị khí hậu thành trách nhiệm của tất cả các bộ ngành, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội.

Việc phân quyền quản lý khí hậu cần được đẩy mạnh, mỗi bang xây dựng kế hoạch hành động riêng dựa trên điểm yếu và thế mạnh kinh tế của mình. Các bang ven biển cần ưu tiên bảo vệ bờ biển và quản lý lũ lụt; các bang miền Bắc tập trung chống sa mạc hóa, phục hồi đất và phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu; các bang sản xuất dầu mỏ nên đa dạng hóa kinh tế đồng thời đầu tư vào năng lượng tái tạo và phục hồi hệ sinh thái. Sự địa phương hóa này hứa hẹn tạo ra kết quả thiết thực vượt xa các chính sách trung ương.

Suy nghĩ về tài chính khí hậu trong nước cũng cần thay đổi. Thay vì coi đây là viện trợ quốc tế, Nigeria nên xem đây là cơ hội thu hút đầu tư cho các lĩnh vực như thị trường carbon, năng lượng tái tạo, nông nghiệp bền vững, tái chế chất thải và phục hồi rừng ngập mặn. Các công cụ tài chính xanh như trái phiếu xanh, tài chính hỗn hợp, bảo hiểm khí hậu và tín chỉ carbon cần phổ biến trong kế hoạch kinh tế quốc gia, biến chính sách môi trường thành chiến lược kinh tế.

Thể chế chính trị phải trở thành một phần giải pháp thay vì để chính sách khí hậu nằm trong tay các chuyên gia môi trường. Các đảng chính trị nên thành lập bộ phận chuyên trách khí hậu, đào tạo các nhà lập pháp và lồng ghép mục tiêu khí hậu vào chương trình tranh cử. Các lãnh đạo địa phương cần cạnh tranh trên các tiêu chí như chống ngập lụt, phát triển năng lượng tái tạo, quản lý chất thải và tạo xanh đô thị. Doanh nghiệp cũng cần hòa nhập khả năng chống chịu biến đổi khí hậu vào quản trị và kế hoạch đầu tư để giảm thiểu rủi ro tài chính.

Truyền thông và xã hội dân sự với vai trò quan trọng trong nâng cao nhận thức phải chuyển hướng tập trung liên tục vào các dự án thích ứng, ngân sách khí hậu, ứng phó lũ lụt và trách nhiệm môi trường. Người dân không còn là khán giả thụ động mà phải tham gia trực tiếp, từ xử lý rác thải, trồng cây đến bảo vệ nguồn nước và đất đai bền vững.

Khi chuẩn bị cho COP31, Nigeria không chỉ cần đòi hỏi tài chính quốc tế mà còn phải chứng minh sự cam kết mạnh mẽ trong nước. Những quốc gia thể hiện quyết tâm và hành động rõ ràng thường được đánh giá cao trên trường quốc tế. Hội nghị SB64 có thể không tạo ra một thỏa thuận đột phá nhưng đã thẳng thắn chỉ ra rằng yếu tố then chốt của lãnh đạo khí hậu là khả năng thực thi tại thực địa.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.