Ukraine thay đổi bộ máy quân sự khi hiệu quả chiến đấu tăng mạnh

Trong tuần qua, Ukraine đã tiến hành thay thế nhiều vị trí lãnh đạo quân sự và chính trị trong lĩnh vực quốc phòng, dù lực lượng vũ trang nước này đang có dấu hiệu cải thiện mạnh mẽ hiệu suất chiến đấu sau ba năm giao tranh căng thẳng. Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov bị cách chức vào ngày 15/7, sau đó chỉ sáu ngày, Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskii cũng bị thay thế. Những người kế nhiệm họ đều thuộc nhóm chỉ huy có năng lực cao, theo thông tin được công bố chính thức.

Những thay đổi này diễn ra trong lúc Ukraine dường như đã tìm được một chiến thuật hiệu quả, khiến năm 2026 trở thành năm thiệt hại nặng nề nhất với Nga về nhân lực, lãnh thổ và kinh tế. Theo Bộ Quốc phòng Ukraine, đến nay khoảng 193.500 binh sĩ Nga đã bị thiệt mạng hoặc thương tích nghiêm trọng. Trung tâm Tình báo nước ngoài Ukraine đánh giá Nga không thể đạt được mục tiêu tuyển quân đã đề ra.

Dữ liệu từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Washington cho thấy Nga chỉ thu được lợi ích ròng khoảng 81,1 km2 lãnh thổ, một con số rất nhỏ so với số tổn thất nhân lực nghiêm trọng. Tháng 6 vừa qua được ghi nhận là thời điểm rất khó khăn với lực lượng Nga khi chỉ chiếm được 30 km2 nhưng đến tháng 7 vẫn tiếp tục thua lỗ với trung bình 1,6 km2 lãnh thổ mất đi mỗi ngày.

Trong khi đó, nền kinh tế chiến tranh của Nga, từng bùng nổ trong giai đoạn 2022-2024, hiện gần như đình trệ với mức tăng trưởng chỉ vỏn vẹn 0,2% trong năm nay, thừa nhận từ Tổng thống Vladimir Putin.

Việc thay đổi nhân sự cấp cao diễn ra trong bối cảnh nội bộ Ukraine có tranh luận về chiến lược quân sự, đặc biệt là trong cách sử dụng lực lượng không người lái (drone). Tổng tư lệnh Syrskii từng thiết lập Bộ chỉ huy Lực lượng Không người lái đầu tiên trên thế giới mang tên SBS và nhấn mạnh vai trò quan trọng của các thiết bị bay điều khiển từ xa với tỷ lệ thương vong đối phương lên tới 95%.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Fedorov nhấn mạnh cần đầu tư mạnh mẽ vào mua sắm và tăng cường sử dụng drone nhằm gây tổn hại tối đa cho logistics Nga. Trong vòng bốn tháng phụ trách, ông chi nhiều máy bay không người lái hơn tổng số lượng mua sắm cả năm 2025. Ngược lại, Syrskii phản đối việc quá nhanh chuyển đổi quân số truyền thống sang cách chiến đấu chủ đạo là drone, cho rằng quân đội Nga vẫn áp đảo về số lượng và phương tiện như pháo binh, không quân và bộ binh.

Ukraine sử dụng các loại drone tầm ngắn để hạn chế tổn thất và giảm nguy cơ cho binh sĩ, tạo lợi thế đáng kể trong việc ngăn chặn bước tiến của Nga trong năm nay. Từ tháng 5, Ukraine đã bắt đầu tập trung tấn công tuyến hậu cần của Nga ở khu vực Zaporizhia và Kherson, đồng thời phá vỡ các chuỗi cung ứng nhiên liệu qua biển Azov đến Crimea.

Thông tin do Đại tá Robert Brovdi, chỉ huy Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine, cung cấp cho biết từ ngày 6/6, họ đã vô hiệu hóa 196 xe bồn nhiên liệu và phá hủy ba phần tư khả năng vận chuyển bằng phà qua eo biển Kerch, làm suy giảm đáng kể sức mạnh hậu cần của Nga. Nga cũng phải điều chuyển 200 đơn vị thuộc lực lượng không người lái Rubicon để bảo vệ các tàu, từ đó làm giảm đáng kể nhân lực bên tuyến đầu.

Lực lượng SBS đã tiến hành các đòn tấn công vào 117 trạm biến áp và nhà máy điện trong tháng này, chủ yếu ở Crimea, khiến bán đảo lớn này thường xuyên mất điện, gây áp lực không nhỏ về mặt kinh tế và xã hội đối với Moscow.

Phát ngôn viên Hải quân Ukraine, ông Dmytro Pletenchuk, cho biết hoạt động vận tải của Nga trên biển Azov đã bị tê liệt. Kerch Bridge được giữ nguyên tình trạng để tạo điều kiện cho người Nga rút khỏi Crimea một cách an toàn, giảm thiểu tổn thất trong các đợt tấn công tiềm tàng khác.

Ukraine cũng thực hiện các đòn không kích tầm xa, phá hủy máy bay chiến lược Tupolev-95 tại căn cứ Engels và máy bay tiêm kích MiG-29 ở Kursk đồng thời đánh phá nhiều radar và hệ thống phòng không của Nga. Ngoài ra, trong tháng 7, Ukraine còn tấn công kho chứa hàng của mạng bán lẻ Wildberries, nghi ngờ là nơi cung cấp vũ khí và thiết bị bảo hộ cho lực lượng tân binh Nga.

Phía Nga đáp trả bằng cách tập trung phá hủy cơ sở hạ tầng cảng biển của Ukraine trên Biển Đen, nhằm ngăn cản xuất khẩu nông sản, khiến công ty vận tải container Maersk phải chuyển hướng hàng sang cảng Constanta của Romania từ ngày 22/7.

Ukraine cũng phong tỏa tuyến xuất khẩu ngũ cốc của Nga qua sông Don dẫn tới Biển Azov, ảnh hưởng tới gần 30% lượng ngũ cốc xuất khẩu của Nga. Ngoài ra, Nga đẩy mạnh việc sử dụng tên lửa đạn đạo trong các cuộc tấn công đêm vào các thành phố Ukraine kể từ ngày 26/6, nâng tần suất sử dụng tên lửa lên gần như mỗi đợt tấn công, dù trước đó thường để dành cho một cuộc tấn công kết hợp hằng tuần.

Giới quân sự Ukraine cho biết họ có thể đánh chặn 95% drone và 87% tên lửa hành trình, nhưng chỉ khoảng gần 50% tên lửa đạn đạo của Nga. Tổng thống Volodymyr Zelenskyy từng nhận định việc tăng cường sử dụng tên lửa đạn đạo của Nga như một cố gắng cuối cùng nhằm đảo ngược tình thế chiến tranh.

Phân tích từ tờ Militarnyi cho thấy Nga đang tiêu hao lượng tên lửa dự trữ vượt quá sản lượng hàng tháng ngay trong nửa đầu tháng 7, cho thấy chiến dịch hiện nay đang gây áp lực lớn lên nguồn lực vũ khí của Nga.

Tổng thống Volodymyr Zelenskyy từng khẳng định trên Financial Times rằng "bầu trời sẽ quyết định kết cục của cuộc chiến tranh". Ngày 20/7, ông cho biết đang tiếp tục nghiên cứu và điều chỉnh chiến lược quốc phòng, ưu tiên sản xuất và cung ứng quân sự nhằm đáp ứng nhanh nhất cho chiến trường.

Trong bài viết trên trang Militarnyi, ông Syrskii cũng nhấn mạnh việc Bộ trưởng Quốc phòng không nên đảm nhận vai trò chiến lược quân sự, mà đó là trách nhiệm thuộc Tổng chỉ huy tối cao, nhằm tập trung và phân công rõ ràng hơn về vai trò chỉ huy.

Việc chuyển đổi và nâng cao hiệu quả lực lượng không người lái cùng với điều chỉnh chiến lược phù hợp có thể giúp Ukraine duy trì thế thượng phong trên chiến trường, đồng thời gây áp lực kinh tế và quân sự nặng nề lên Nga trong cuộc xung đột kéo dài.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.