Mỹ chuyển hàng tỷ USD từ đại học sang AI và nghiên cứu cá nhân để cạnh tranh với Trung Quốc

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã công bố kế hoạch chuyển dịch hàng tỷ USD ngân sách liên bang dành cho nghiên cứu và phát triển (R&D) từ các trường đại học sang hỗ trợ cho các nhà khoa học cá nhân và các dự án tập trung vào trí tuệ nhân tạo (AI). Động thái này nhằm mục tiêu giúp Mỹ nâng cao sức cạnh tranh trong bối cảnh Trung Quốc đã tăng cường đầu tư mạnh mẽ và đạt mức chi tiêu ngang bằng với Mỹ trong lĩnh vực này trong vòng 20 năm trở lại đây.

Báo cáo "Science: A New Golden Age" của Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng nhấn mạnh Trung Quốc hiện coi nghiên cứu khoa học là trụ cột trung tâm trong cuộc cạnh tranh toàn cầu, với sự lãnh đạo cao nhất và phương thức phối hợp chặt chẽ giữa các lĩnh vực. Điều này đã giúp nước này nhanh chóng đẩy mạnh nghiên cứu cơ bản và tiến bộ nhanh trong các công nghệ có tầm quan trọng quốc gia.

Mỹ sẽ điều chỉnh khoảng 200 tỷ USD ngân sách liên bang hàng năm dành cho R&D, giảm dần tài trợ cho các trường đại học và các tổ chức truyền thống để tập trung nguồn lực vào các nhà khoa học cá nhân cũng như các tổ chức nghiên cứu mới nhanh nhẹn, linh hoạt với AI là trọng tâm chính. Một trong những dự án tiêu biểu trong sáng kiến này là Genesis Mission, một đề án AI cho Khoa học được Tổng thống Trump công bố cuối năm 2025, nhằm tăng gấp đôi năng suất nghiên cứu nền tảng của Mỹ thông qua AI.

Ngày 24/8, Nhà Trắng đã công bố cam kết đầu tư hơn 5 tỷ USD cho Genesis Mission cùng các dự án khoa học và công nghệ quốc gia liên quan, củng cố bước tiến của Mỹ trong cuộc đua công nghệ với Trung Quốc.

Dù báo cáo không nêu đích danh Trung Quốc, chính quyền Trump đã công khai quyết tâm dẫn đầu trong cuộc cạnh tranh công nghệ với Trung Quốc ở các lĩnh vực như AI, điện toán tiên tiến và công nghệ lượng tử. Trung Quốc đang thúc đẩy tích hợp AI với các cơ sở hạ tầng thực nghiệm trong nhiều lĩnh vực như phát hiện vật liệu, yêu cầu Mỹ cũng phải theo kịp xu hướng này.

Tăng trưởng chi tiêu R&D của Trung Quốc rất nhanh trong hai thập kỷ qua, đạt 3,93 nghìn tỷ nhân dân tệ (tương đương 551 tỷ USD) trong năm ngoái theo số liệu chính thức. Báo cáo tháng 3 từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cũng xác nhận Trung Quốc đã vượt Mỹ về đầu tư R&D sau khi tính toán theo sức mua tương đương.

Để thực hiện các khuyến nghị của báo cáo, các cơ quan và bộ ngành liên bang Mỹ được yêu cầu trình kế hoạch hành động trong vòng 90 ngày tiếp theo, thể hiện quyết tâm cải tổ hệ thống nghiên cứu để tăng hiệu quả và năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên mới.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.