Hai nhà toán học gốc Trung Quốc giành huy chương Fields danh giá lần đầu tiên

Ngày 6/8/2026, bốn nhà toán học trẻ xuất sắc nhất được công bố nhận huy chương Fields, trong đó có hai nhà toán học gốc Trung Quốc là Hong Wang (35 tuổi) và Yu Deng (37 tuổi). Đây là lần đầu tiên có hai nhà toán học được đào tạo tại Trung Quốc cùng trong một kỳ trao giải huy chương Fields, giải thưởng được coi là “Nobel toán học” và chỉ trao bốn năm một lần. Hai người còn lại nhận giải là John Pardon của Mỹ và Jacob Tsimerman của Canada.

Huy chương Fields kèm phần thưởng trị giá 15.000 đôla Canada cùng một đồng vàng có hình nhà toán học Hy Lạp cổ đại Archimedes. Thành tích này giúp Trung Quốc trở thành quốc gia châu Á đầu tiên và là quốc gia thứ năm trên thế giới sau Mỹ, Pháp, Anh và Nga có hai nhà toán học nhận huy chương Fields trong cùng một kỳ trao giải.

Cả Hong Wang và Yu Deng đều theo học tại Đại học Bắc Kinh, Trung Quốc và được vinh danh vì những công trình giải quyết các bài toán đã gây thách thức cho giới toán học hơn 100 năm. Wang hiện là giáo sư tại Đại học New York và Viện Nghiên cứu Cao cấp Pháp, là người phụ nữ thứ ba trong lịch sử nhận huy chương Fields.

Wang được trao giải nhờ đóng góp vào việc chứng minh giả thuyết Kakeya ba chiều, phát sinh từ câu đố hình học đầu thế kỷ 20 do nhà toán học Nhật Bản Sōichi Kakeya đề xuất: kích thước nhỏ nhất của diện tích mà trong đó một cây kim có thể quay quanh mọi hướng? Mặc dù nhà toán học Nga Abram Besicovitch đã giải được phiên bản đơn giản năm 1919, Wang lại hoàn tất phần mở rộng ba chiều của giả thuyết này. Mặt khác, cô còn có những tiến bộ quan trọng trong phân tích điều hòa và lý thuyết đo hình học.

Nhà toán học Đại học Edinburgh Jonathan Hickman nhận định đây là vấn đề liên quan đến cách các đường thẳng giao nhau trong không gian, chứa đựng nhiều mối liên hệ sâu sắc với các bài toán khác.

Yu Deng, hiện là giáo sư Đại học Chicago, được vinh danh vì công trình nghiên cứu bài toán Hilbert thứ sáu – một trong 23 bài toán mang tính biểu tượng do nhà toán học Đức David Hilbert đặt ra năm 1900. Bài toán này hỏi liệu hành vi của các hệ thống lớn như chất khí hay chất lỏng có thể được mô tả chính xác từ chuyển động của các hạt cấu thành.

Deng và cộng sự đã giải quyết một bài toán then chốt trong việc liên kết các phương trình mô tả hành vi của khí ở quy mô vi mô đến quy mô vĩ mô. Ngoài nghiên cứu toán học, ông cũng là người đam mê môn cờ vây cổ xưa.

Dù các người đoạt đã được thông báo từ trước và giữ bí mật, danh tính họ bị lộ ra khi tin tặc phát hiện tên trên trang web hội nghị toán quốc tế. Điều này dẫn đến nhiều lời chúc mừng từ bạn bè và đồng nghiệp của họ trước lễ trao giải chính thức.

Phía truyền thông nhà nước Trung Quốc đồng loạt đưa tin và ca ngợi thành tích của Wang và Deng. Báo chí dành nhiều bài viết phân tích tiểu sử, thành tích và sở thích cá nhân của hai nhà toán học, đồng thời coi đây là một cột mốc quan trọng cho cộng đồng toán học tại Trung Quốc.

Shing-Tung Yau, nhà toán học người gốc Hoa đầu tiên nhận huy chương Fields năm 1982, chia sẻ đây là giấc mơ nhiều thập kỷ của cộng đồng toán học Trung Quốc. Ông bày tỏ niềm vui mừng khi cuối cùng có hai nhà toán học được đào tạo tại Trung Quốc vinh dự nhận giải trong cùng một năm.

Ngay ngày công bố giải, Hong Wang nhận được điện thoại chúc mừng từ Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, người ca ngợi cô là biểu tượng cho sự xuất sắc trong nghiên cứu và đào tạo khoa học tại Pháp.

"Cô ấy là hiện thân của sự xuất sắc trong nghiên cứu và đào tạo của chúng tôi," ông Macron nói và kêu gọi tuyển chọn Pháp làm nơi phát triển khoa học.

Thành tựu của Wang và Deng không chỉ tạo tiếng vang trong lĩnh vực toán học quốc tế mà còn đánh dấu sự khẳng định vị thế của Trung Quốc trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học toàn cầu.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.