Tòa án Tối cao Ấn Độ kêu gọi cải tổ pháp luật đất đai về bồi thường dự án quốc lộ

Ngày 25/5, Tòa án Tối cao Ấn Độ do Chánh án Surya Kant dẫn đầu đã lên tiếng khuyến cáo Chính phủ Liên bang nên sớm sửa đổi Luật Quốc lộ (National Highways Act - NHA) năm 1956 theo hướng ủy quyền cho các chuyên gia tư pháp xử lý tranh chấp bồi thường đất đai thay vì giao cho các quan chức chính quyền. Hội đồng thẩm phán gồm Chánh án Surya Kant cùng hai thẩm phán Joymalya Bagchi và V Mohana cho rằng việc để quan chức hành chính, thường là ủy viên hoặc trưởng quận, giải quyết các tranh chấp bồi thường là “một tình huống đặc biệt” không thể chấp nhận trong khuôn khổ pháp luật hiện hành và cần được khắc phục ngay hoặc bởi Tòa án hoặc bởi Quốc hội.

Theo Chánh án, xác định bồi thường là một nhiệm vụ mang tính tư pháp nên phải do những người có đào tạo chuyên môn thực hiện. Ông nêu câu hỏi lý do tại sao người dân bị thu hồi đất theo Luật Quốc lộ lại bị áp dụng một cơ chế khác biệt so với những người trong các đạo luật khác về thu hồi đất như Luật Thu hồi Đất đai 1894 hay Luật Bồi thường Công bằng và Minh bạch năm 2013, vốn đều trao quyền xét xử tranh chấp bồi thường cho các tòa án tư pháp.

Vụ việc nằm trong các đơn kháng cáo đối với phán quyết của Tòa Punjab và Haryana trước đó tuyên bố các điều khoản 3G và 3J của Luật Quốc lộ là vi hiến. Hai điều khoản này quy định việc xác định bồi thường và cơ chế giải quyết tranh chấp qua trọng tài khi chủ đất không đồng ý với số tiền bồi thường do nhà nước quy định.

Đặc điểm nổi bật của Luật Quốc lộ là các tranh chấp về bồi thường không được tòa án xét xử mà giao cho các trọng tài được Bộ Chính trị Liên bang chỉ định, thường là các quan chức hành chính như ủy viên hoặc trưởng quận. Điều này tạo nên sự bất công cho người dân so với các đạo luật thu hồi đất còn lại khi họ không có quyền tiếp cận ngay lập tức với tòa án về vấn đề của mình.

Trước đây, Tòa án Tối cao nhiều lần bày tỏ quan ngại về sự bất bình đẳng này, đồng thời lưu ý điều này vi phạm Điều 300A Hiến pháp Ấn Độ - điều khoản bảo vệ quyền sở hữu tài sản của công dân.

Luật sư Tổng quát R Venkataramani đại diện Chính phủ Liên bang xác nhận với Tòa rằng Bộ đang nghiên cứu điều chỉnh hài hòa Luật Quốc lộ. Ông cho biết: “Chính phủ đang nghiêm túc xem xét sửa đổi luật. Nếu có thay đổi, các vụ việc đang chờ sẽ được xử lý.”

Hội đồng thẩm phán ghi nhận và đề nghị ông Venkataramani báo cáo cấp có thẩm quyền sớm thực hiện cải cách cần thiết nhằm khắc phục tình trạng hiện tại.

Tòa cũng yêu cầu trọng tài quốc lộ tiếp tục thụ lý các vụ tranh chấp đang xét xử, nhưng khẳng định mọi phán quyết đều phải chờ kết quả phán quyết cuối cùng của phiên xử lần này.

Đại diện Cơ quan Quốc lộ Ấn Độ (NHAI), Tổng cố vấn Tushar Mehta, trình bày rằng Luật Quốc lộ không phải là đạo luật duy nhất áp dụng trọng tài bắt buộc mà ít nhất 12 đạo luật khác cũng sử dụng phương thức tương tự. Ông lập luận luật này đã tích hợp Luật Trọng tài và Hòa giải 1996, và sau khi trọng tài ra phán quyết, các bên có thể khiếu nại dùng các biện pháp pháp lý của luật trọng tài.

Tuy nhiên, Hội đồng thẩm phán yêu cầu cung cấp giải trình chi tiết về tính phù hợp của việc chỉ định trọng tài một chiều do Nhà nước chỉ định trong luật Quốc lộ, đặc biệt dựa trên các nguyên tắc mới nhất liên quan đến tính độc lập và khách quan của hội đồng trọng tài theo luật trọng tài và phán quyết tòa án.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.