Trải nghiệm của người dùng với video deepfake
Tháng 7 năm ngoái, ông Martin Ng, một người nghỉ hưu 69 tuổi, trong lúc xem các video âm nhạc trên ứng dụng YouTube của điện thoại đã tình cờ gặp một quảng cáo có xuất hiện gương mặt quen thuộc. Trong video này, vị "Bộ trưởng cấp cao Lý Hiển Long" được sử dụng để quảng bá một chương trình đầu tư tiền điện tử có vẻ như rất hấp dẫn. Ban đầu, ông Ng thấy video khá thuyết phục và đáng tin cậy.
Tuy nhiên, sau khi tiếp tục theo dõi, ông cảm nhận rõ đây rất có thể là một trò lừa đảo. Điều khiến ông nhận ra chính là giọng nói trong video có âm điệu máy móc, thiếu tự nhiên dù hình ảnh trông khá giống thật. Đây là dấu hiệu rõ ràng, theo ông, để phân biệt video deepfake - những hình ảnh, video và âm thanh do trí tuệ nhân tạo tạo ra hoặc chỉnh sửa.
Mối lo ngại về sự tinh vi ngày càng tăng của deepfake
Dù không bị lừa bởi quảng cáo đó, ông Ng tỏ ra lo ngại khi thấy công nghệ đã tiến bộ rất nhanh. Theo ông, những video deepfake liên quan đến các quan chức cấp cao mà ông nhận thấy trong vài tháng gần đây thậm chí còn chân thực hơn nhiều.
Lo ngại của ông Ng phản ánh thực trạng ngày càng thách thức trong cuộc chiến chống lại các chiêu trò lừa đảo, khi công nghệ AI giúp tội phạm tạo ra các video giả và giọng nói nhân bản thuyết phục, dễ đánh lừa công chúng.
Tăng mạnh hoạt động tội phạm mạng liên quan deepfake tại Đông Nam Á
Tổ chức cảnh sát quốc tế Interpol đặt trụ sở tại Pháp, trong báo cáo công bố tháng 6 năm 2026, đã ghi nhận sự gia tăng nhanh chóng các vụ án tội phạm mạng sử dụng deepfake và AI.
Cụ thể, trong giai đoạn từ tháng 2 đến tháng 6 năm 2024, thảo luận về deepfake trên các diễn đàn và kênh tin nhắn Telegram của các nhóm tội phạm mạng ở Đông Nam Á tăng đến 600%.
Báo cáo tập trung phân tích các mối đe dọa công nghệ và xu hướng tội phạm mạng ở khu vực châu Á và Nam Thái Bình Dương trong giai đoạn từ tháng 1/2024 đến tháng 3/2025.
Tình hình lừa đảo và tác động tại Singapore
Theo số liệu từ Cục Cảnh sát Singapore (SPF), năm 2025 có tổng cộng 37.308 vụ án lừa đảo được ghi nhận, với thiệt hại lên tới 913,1 triệu đô la Singapore. Tuy nhiên, SPF chưa phân loại riêng các vụ lừa đảo sử dụng công nghệ AI.
Ông Luke Ho, giám đốc Trung tâm Phân tích Mối đe doạ An ninh mạng Quốc gia thuộc Cơ quan An ninh mạng Singapore (CSA), cho biết công cụ AI đang ngày càng phổ biến và dễ tiếp cận, tạo điều kiện cho các nhóm tội phạm thực hiện các vụ lừa đảo với tốc độ, quy mô và độ tinh vi cao hơn.
Nhận diện dấu hiệu deepfake và cảnh giác với bối cảnh lừa đảo
Ông Ng cho biết điểm nhận biết video deepfake của ông ban đầu là giọng nói có âm điệu máy móc, không tự nhiên. Theo ông Luke Ho, các dấu hiệu khác như gương mặt không bình thường hoặc chuyển động môi lệch nhịp cũng có thể giúp nhận biết nhưng không nên chỉ dựa vào đó.
Ông Ho cảnh báo khi AI phát triển, các dấu hiệu trên có thể rất khó phát hiện, nên người dùng cần tập trung vào bối cảnh chung và duy trì thái độ nghi ngờ lành mạnh.
Những câu hỏi quan trọng cần đặt ra bao gồm: Nội dung quảng cáo có hứa hẹn lợi nhuận đầu tư quá hấp dẫn và đảm bảo không? Có yêu cầu cung cấp tiền hoặc thông tin nhạy cảm như tài khoản ngân hàng không? Có gây áp lực yêu cầu hành động ngay mà không cho phép kiểm tra kỹ càng không? Đây thường là những dấu hiệu đáng tin cậy hơn so với lỗi từ video.
Chiêu trò lợi dụng lòng tin kết hợp với deepfake
Ông Ho cho biết tội phạm thường không chỉ dựa vào deepfake mà còn sử dụng các thủ đoạn như tạo uy quyền và sự thân quen để xây dựng lòng tin với nạn nhân.
Ví dụ điển hình là vụ việc tháng 3 năm 2025, khi một giám đốc tài chính tại doanh nghiệp đa quốc gia suýt mất gần 500.000 USD. Người này tin tưởng tham gia một cuộc họp video giả mạo sử dụng deepfake với các lãnh đạo công ty đang bàn về tái cấu trúc doanh nghiệp khu vực.
Ông bị yêu cầu chuyển 499.000 USD từ tài khoản công ty sang tài khoản ngân hàng nội địa khác và đã thực hiện. Chỉ khi yêu cầu chuyển tiếp 1,4 triệu USD tiếp theo được gửi đến, ông mới nghi ngờ và báo với ngân hàng. Số tiền bị chuyển về các tài khoản tại Hong Kong nhưng cuối cùng đã được thu hồi nhờ phối hợp giữa cơ quan Singapore và Hong Kong.
Ông Ho nhấn mạnh khi lòng tin đã được tạo dựng, tội phạm thường dùng sự khẩn cấp hoặc uy quyền gây sức ép để nạn nhân hành động vội vàng mà không kiểm tra.
Ông khuyên người dân nên dừng lại và xác minh với các nguồn chính thống trước khi thực hiện các yêu cầu tài chính hay cung cấp thông tin quan trọng.
Thói quen kiểm chứng thông tin của người dùng sau trải nghiệm
Kể từ khi phát hiện video deepfake năm ngoái, ông Ng trở nên cẩn trọng hơn khi tiếp nhận thông tin trên mạng. Ví dụ, tháng đầu năm nay, khi xem video về các công bố Ngân sách nhà nước, ông thường kiểm tra chéo với trang web chính thức về ngân sách thay vì tin ngay nội dung video.
Ông cũng chia sẻ nguyên tắc đơn giản khi xác minh thông tin trực tuyến là việc so sánh với các trang chính phủ uy tín hoặc hỏi ý kiến người thân.
Đây là bài viết nằm trong serie "Hành động chống lừa đảo", phối hợp cùng Cục Cảnh sát Singapore và Hội đồng Ngăn ngừa Tội phạm Quốc gia.
Những điều bổ ích từ bài viết
- Công nghệ deepfake ngày càng tinh vi, khiến việc nhận diện chỉ dựa trên hình ảnh và âm thanh trở nên khó khăn hơn.
- Số vụ thảo luận và sử dụng deepfake trong tội phạm mạng tại Đông Nam Á tăng 600% trong giai đoạn đầu năm 2024.
- Kiểm tra bối cảnh và các dấu hiệu cảnh báo như yêu cầu chuyển tiền gấp, hứa hẹn lợi nhuận đảm bảo là cách an toàn hơn để phát hiện lừa đảo.
- Lòng tin thường được tội phạm khai thác kết hợp với deepfake để gây áp lực khiến nạn nhân hành động vội vàng.
- Người dùng nên đối chiếu thông tin với các nguồn chính thống và duy trì thái độ nghi ngờ khi tiếp nhận nội dung trực tuyến.
Đăng ký bản tin QMVN
Nhận tin tổng hợp mỗi sáng - chỉ những bài đáng đọc, không spam.
