Bùng nổ trung tâm dữ liệu AI ở Mỹ và Mỹ Latinh kèm chi phí xã hội và môi trường nghiêm trọng

Tiến bộ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang thúc đẩy mạnh mẽ việc xây dựng các trung tâm dữ liệu trên toàn cầu. Tại Hoa Kỳ, hiện có hơn 4.000 trung tâm dữ liệu đã đi vào hoạt động cùng gần 3.000 trung tâm khác đang trong giai đoạn triển khai. Trong khu vực Mỹ Latinh, các quốc gia như Brazil, Mexico và Chile đã trở thành những trung tâm chiến lược, đóng góp khoảng 5% tổng số trung tâm dữ liệu toàn cầu. Gần đây, Argentina cũng công bố kế hoạch đưa các trung tâm của OpenAI tới khu vực Patagonia, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong khu vực này.

Mặc dù sự phát triển công nghệ này mang lại nhiều lợi ích, nhưng nó cũng tiềm ẩn những tác động tiêu cực lớn về mặt xã hội và môi trường. Vấn đề nổi bật nhất là mức tiêu thụ tài nguyên cực kỳ lớn, đặc biệt là nước, điện và diện tích đất. Một trung tâm dữ liệu quy mô lớn có thể sử dụng đến 19 triệu lít nước mỗi ngày, tương đương với nhu cầu tiêu thụ của một thành phố 50.000 người.

Hiện nay, các trung tâm dữ liệu đang tiêu thụ từ 1,5% đến 2% tổng điện năng tiêu thụ toàn cầu, và dự báo con số này sẽ tăng gấp đôi vào năm 2030. Điều này gây áp lực nghiêm trọng lên nguồn điện và tài nguyên nước - những nguồn lực quan trọng cho cuộc sống và phát triển kinh tế xã hội.

Tại Mexico, bang Querétaro được biết đến là khu vực tập trung đông đảo các trung tâm dữ liệu quy mô lớn. Tuy nhiên, đây cũng là khu vực đã phải đối mặt với tình trạng thiếu nước nghiêm trọng. Người dân địa phương hiện đang phản ánh tình trạng mất nước thường xuyên hơn và các sự cố cúp điện kéo dài, làm ảnh hưởng đến đời sống và sinh kế của họ.

Bên cạnh đó, việc thiết lập các trung tâm dữ liệu đã biến đổi đáng kể cảnh quan vùng nông thôn và khu dân cư phổ thông, thông qua việc chiếm dụng đất đai để xây dựng các công trình này, dẫn tới việc di dời các cộng đồng và tác động xã hội phức tạp.

Trái ngược với những quy định nghiêm ngặt về môi trường tại Liên minh châu Âu, thì tình hình tại Mỹ Latinh đang chịu thiệt thòi do thiếu các khung pháp lý chặt chẽ nhằm kiểm soát sự phát triển vượt tầm của các trung tâm dữ liệu. Không những thế, các hợp đồng liên quan đến việc xây dựng trung tâm dữ liệu thường được giữ kín, tạo ra sự bất mãn trong xã hội và làm suy giảm niềm tin vào những hứa hẹn về lợi ích kinh tế mà các dự án này mang lại.

Tại Hoa Kỳ cũng xuất hiện sự phản đối liên quan đến các khoản trợ cấp dành cho các doanh nghiệp và sự không minh bạch trong các giao dịch liên quan. Các vấn đề này làm dấy lên câu hỏi về hiệu quả và tính bền vững của mô hình phát triển hiện nay.

Trước những hệ lụy nêu trên, các chuyên gia cho rằng cần thiết xây dựng các mô hình phát triển trung tâm dữ liệu bền vững hơn, ưu tiên sử dụng năng lượng tái tạo và quản lý hiệu quả nguồn nước. Ngoài ra, việc áp dụng các tiêu chuẩn minh bạch tối đa và kế hoạch quy hoạch rõ ràng nhằm giới hạn lượng nước và điện năng mà từng khu vực có thể chịu đựng được cũng được xem là bước cần thiết để bảo vệ quyền lợi cho cộng đồng và môi trường.

Tại Peru, nhu cầu cấp bách là thiết lập các tiêu chuẩn về môi trường và xã hội nhằm đảm bảo rằng việc phát triển trung tâm dữ liệu không chỉ mang lại lợi ích cho nền kinh tế mà còn bảo vệ được các hệ sinh thái và quyền lợi của người dân.