Quốc hội Nigeria kỷ niệm 3 năm: Năng suất lập pháp và sự đánh giá từ người dân

Kỷ niệm 3 năm thành lập, Quốc hội Nigeria (NASS) vừa tổ chức Tuần lễ Mở cửa 2026 với chủ đề “Ba năm của Quốc hội khoá 10: Thúc đẩy sự minh bạch, bao trùm và cải cách”. Trong sự kiện này, nhiều số liệu về hoạt động lập pháp đã được công bố cho thấy cường độ làm việc cao của NASS.

Đại diện Ủy ban Quy tắc và Công việc Hạ viện, ông Francis Waive, cho biết kể từ tháng 6/2023, Hạ viện đã trình 2.747 dự luật, bao gồm 57 dự luật hành pháp, 95 dự luật đồng thuận Thượng viện và 2.595 dự luật của các thành viên tư nhân, trong số đó 363 dự luật đã được thông qua sau ba kỳ họp. Cụ thể, kỳ họp đầu thông qua 89 dự luật, kỳ họp thứ hai là 148 và kỳ họp vừa kết thúc thông qua 126 dự luật.

Phát ngôn viên Hạ viện Akin Rotimi nhấn mạnh những kết quả cụ thể từ các chính sách như Quỹ Vay Học tập Nigeria đã giúp trên 1,6 triệu người dân với hơn 303 tỷ Naira cho vay sinh viên. Ông cũng giải thích về sự chênh lệch giữa số dự luật được trình và đã thông qua, do một số đề xuất được giới thiệu dưới nhiều dự luật sau đó được hợp nhất thành văn bản luật duy nhất trước khi được quốc hội phê chuẩn.

Trong khi Quốc hội Nigeria trình bày một hình ảnh năng suất, các đại biểu tham dự tuần lễ đã đặt ra câu hỏi về mục tiêu và hiệu quả thực sự của những nỗ lực này. Ông Femi Gbajabiamila, Chánh Văn phòng Tổng thống đồng thời là cựu Chủ tịch Hạ viện, khẳng định rằng Tuần lễ Mở cửa không nên chỉ là sự kiện hình thức mà cần trở thành dịp đối thoại, giám sát và hợp tác thực sự.

Ông nhấn mạnh rằng các nghị sĩ không nên chỉ xem thành công qua số lượng dự luật mà cần chú trọng đến tác động thực tế như luật được thi hành hiệu quả, triển khai ngân sách được cải thiện và niềm tin công chúng vào chính quyền được củng cố.

Giám đốc Trung tâm Chính sách và Vận động Pháp lý (PLAC), ông Clement Nwankwo, tiếp tục chỉ ra rằng vai trò của cơ quan lập pháp là giám sát chính quyền một cách nghiêm túc, bảo vệ tài sản công và giữ cho chính phủ chịu trách nhiệm với dân chứ không phải chỉ đồng thuận với giới hành pháp. Ông cũng thúc đẩy việc hoàn thành quá trình sửa đổi Hiến pháp, thông qua dự luật đặt chỗ đặc biệt cho nữ giới, và tăng cường giám sát dựa trên bằng chứng.

Cựu Tổng Giám mục Abuja John Onaiyekan nhắc nhở các nghị sĩ nhớ rằng quyền lực của họ bắt nguồn từ lá phiếu cử tri và cần đặt lợi ích người dân lên trên hết. Cựu Chủ tịch Hạ viện Aminu Masari đánh giá cao Tuần lễ Mở cửa như minh chứng cho sự gần gũi với người dân, trong khi cựu Thượng nghị sĩ Shehu Sani kêu gọi các thành viên lập pháp trực tiếp đáp ứng nhu cầu của công dân bình thường.

Cựu Chủ tịch Hạ viện Yakubu Dogara đưa ra cảnh báo sâu sắc về sự khác biệt giữa quyết định của nghị viện và cảm nhận của người dân trong hơn 25 năm nền dân chủ liên tục. Ông lưu ý về khoảng cách kéo dài giữa các đạo luật được thông qua và hiệu quả thực tiễn mà người dân nhận được.

Dogara nhấn mạnh rằng giám sát phải đi sâu để phát hiện tham nhũng, kém hiệu quả và quản trị yếu kém, và cảnh báo rằng giám sát chỉ mang tính hình thức sẽ mất giá trị. Ông cũng kêu gọi xem xã hội dân sự là đối tác bình đẳng trong giám sát lập pháp và đề cập đến việc ông từng thúc đẩy sự tham gia của các nhóm này trong các phiên bảo vệ ngân sách, bất chấp sự phản đối từ một số nghị sĩ.

Ông coi vấn đề không phải đơn thuần là sự phát triển chưa đầy đủ mà là thất bại về trách nhiệm quản lý và đề nghị Quốc hội theo dõi chặt chẽ việc thực thi ngân sách với cùng mức độ quan tâm như việc phê duyệt ngân sách.

Trong các vấn đề trọng tâm được đề cập tại Tuần lễ Mở cửa, việc thành lập cảnh sát bang vẫn là một chủ đề đầy thách thức và chưa có kết quả cuối cùng. Chủ tịch Hạ viện Abbas Tajudeen đã tham gia cuộc thảo luận tại Bàn tròn An ninh Quốc gia, giải thích về những quyền hạn và kiểm soát nhằm xoa dịu quan ngại rằng các thống đốc có thể biến lực lượng cảnh sát bang thành đội quân riêng.

Ông Tajudeen mô tả các biện pháp hiến pháp quy định rằng các Ủy viên Cảnh sát phải được Hội đồng Cảnh sát Quốc gia đề cử, sau đó được Hội đồng Lập pháp bang phê duyệt, và chỉ có thể bị cách chức khi 2/3 nghị viện đồng ý trong trường hợp sai phạm rõ ràng. Ông cũng nêu quyền can thiệp của cảnh sát liên bang chỉ được thực hiện trong điều kiện cụ thể, có giới hạn thời gian và có thể giám sát bởi tòa án.

Thêm vào đó, Tajudeen xác nhận rằng lực lượng cảnh sát bang không thể hoạt động trước khi luật liên quan được Quốc hội bang thông qua và bang đó đáp ứng các tiêu chuẩn quốc gia do Quốc hội liên bang xác định. Ông đề xuất thực hiện theo giai đoạn, bắt đầu bằng việc thông qua Luật Tiêu chuẩn Tối thiểu Quốc gia. Trước đó, ông Waive cũng làm rõ rằng sửa đổi Hiến pháp chỉ mở đường cho việc thành lập cảnh sát bang, còn việc thiết lập hoạt động sẽ do sửa đổi Luật Cảnh sát riêng biệt quy định.

Đánh giá sau 3 năm, Quốc hội Nigeria đã cho thấy năng suất cao với hàng nghìn dự luật được đưa ra, hàng trăm đạo luật được thông qua, cùng các cải cách quan trọng trong bầu cử, thuế, lương tối thiểu và hệ thống cảnh sát. Tuy nhiên, các chuyên gia và cựu lãnh đạo đều nhất trí rằng số lượng dự luật không thể thay thế cho sự đánh giá dựa trên ảnh hưởng thực tế đến đời sống người dân.

Những nhiệm vụ chưa hoàn tất như dự luật đặt chỗ đặc biệt cho phụ nữ, khuôn khổ pháp lý cho cảnh sát bang và công tác giám sát quyền lực hành pháp là các vấn đề cần dứt điểm trước khi Quốc hội kết thúc nhiệm kỳ khoá 10.

Đây là thách thức lớn để đảm bảo di sản của Quốc hội không chỉ dừng lại ở con số mà còn là tác động thực sự đến sự phát triển xã hội và lòng tin của người dân.