Khó khăn trong vận hành xe buýt vàng đưa học sinh đến trường tại Mỹ

Hệ thống giáo dục công lập ở Mỹ đang phải đối mặt với những khó khăn nghiêm trọng trong việc duy trì dịch vụ vận chuyển học sinh bằng xe buýt vàng – biểu tượng nổi tiếng của nền giáo dục nước này. Sự thiếu hụt tài xế xe buýt, ngân sách hạn chế, cùng với sự gia tăng của phong trào lựa chọn trường học, khiến nhiều bang phải cắt giảm dịch vụ vận chuyển học sinh trong năm học gần đây.

Các bang như Arizona, Connecticut, Florida, Idaho, New Jersey, New York, Ohio, Oregon và Virginia đã thực hiện hoặc đề xuất cắt giảm vận chuyển học sinh. Việc này gây khó khăn không chỉ cho phụ huynh mà còn làm xấu đi kết quả học tập của nhiều học sinh, nhất là với những gia đình không có phương tiện đi lại ổn định.

Nguồn nhân lực tài xế xe buýt bị ảnh hưởng nghiêm trọng sau đại dịch Covid-19 khi hầu hết trường học chuyển sang học trực tuyến, làm giảm nhu cầu tài xế xe buýt. Khi trường học mở cửa trở lại, nhiều tài xế đã chuyển sang nghề khác và không quay lại làm việc. Theo Viện Chính sách Kinh tế, số lượng tài xế xe buýt ở Mỹ đã giảm từ hơn 223.000 người trong tháng 8/2019 xuống còn 202.000 người vào tháng 8/2025, giảm khoảng 9,5%.

Giáo sư Sarah Cordes tại Đại học Temple nhấn mạnh việc lái xe buýt đòi hỏi nhiều kỹ năng và vất vả, đồng thời công việc này không thu hút vì khi so sánh với chạy xe dịch vụ như Uber hay Lyft, thu nhập và sự linh hoạt không cao bằng. Ngoài ra, chi phí nhiên liệu tăng cao trong năm học 2025-26 cũng làm tăng áp lực tài chính cho các khu học chánh khi hơn 50% lãnh đạo trường học cho biết chi phí dầu diesel vượt ngân sách dự kiến, buộc nhiều nơi phải chuyển tiền từ các chương trình khác hoặc dùng quỹ dự phòng để bù đắp.

Giảm tuyển sinh do tỷ lệ sinh thấp hơn và sự lựa chọn giáo dục ngoài công lập khiến các khu học chánh nhận ít tiền thuế hơn. Tuy nhiên, không như các khoản chi tiêu có thể cắt giảm như giáo viên các lớp tự chọn hay công nghệ, dịch vụ xe buýt học sinh rất khó giảm vì học sinh vẫn sinh sống rải rác trong khu vực, không thể gom lại được. Cắt bớt tuyến xe buýt đồng nghĩa các tuyến còn lại phải kéo dài hơn, làm học sinh ngồi xe lâu hơn, ảnh hưởng đến việc đi học.

Giáo sư Cordes chỉ ra rằng nếu học sinh phải ngồi xe trên một giờ sẽ ảnh hưởng xấu đến tỷ lệ chuyên cần vì thời gian di chuyển dài khiến nhiều em khó đến trường đúng giờ hoặc sắp xếp học tập hiệu quả.

Bên cạnh xe buýt truyền thống, nhiều địa phương đang thử nghiệm hình thức vận chuyển mới như hợp tác với các dịch vụ đi chung xe chuyên cho học sinh như HopSkipDrive dùng xe nhỏ nhằm tăng tính linh hoạt. Tuy nhiên, quy định pháp luật liên bang từ năm 1974 yêu cầu các xe chở từ 11 người trở lên phải tuân thủ tiêu chuẩn an toàn như xe buýt trường học, khiến việc sử dụng xe nhỏ bị hạn chế và chi phí tăng lên do yêu cầu an toàn khắt khe.

Trong khi một số tổ chức như Heritage Foundation đề xuất bãi bỏ luật để các bang có thêm lựa chọn phương tiện, Hiệp hội Giám đốc Vận tải Học sinh Quốc gia phản đối, nhấn mạnh luật đã giúp cải thiện an toàn và việc dùng xe không phải xe buýt truyền thống có thể làm tăng rủi ro tai nạn nghiêm trọng cho học sinh.

Bang Ohio đang đối mặt với tình trạng thiếu tài xế nghiêm trọng khi chỉ dưới 10% vị trí tài xế trống ở 34 quận được lấp đầy. Chi phí vận chuyển trung bình là 1.273 USD mỗi học sinh trong năm tài khóa 2026, tăng gần 5% so với năm trước. Đồng thời, số học sinh công lập giảm gần 100.000 em trong giai đoạn 2016-2025, khiến 124 quận dự báo sẽ âm ngân sách vào 2029 – mức thấp nhất kể từ cuộc khủng hoảng kinh tế lớn.

Ohio vẫn bắt buộc các trường công lập phải vận chuyển học sinh học tại trường tư thục hoặc các trường charter. Trong năm học gần nhất, hơn 22.000 học sinh được xem là “khó vận chuyển”, cho phép quận trả tiền bù cho gia đình thay vì đưa đón thực tế, song nhóm làm việc vận tải bang đề xuất loại bỏ tiêu chuẩn này và yêu cầu đảm bảo mọi học sinh đủ điều kiện đều nhận được dịch vụ vận chuyển an toàn, đáng tin cậy.

Họ cũng đề xuất các điểm tập trung trung gian để giúp đón trả học sinh dễ dàng hơn và xem xét rút ngắn thời gian đào tạo tài xế. Tuy nhiên, các quan chức địa phương như Michael Brown của Columbus City Schools cảnh báo rằng loại bỏ tiêu chuẩn “khó vận chuyển” sẽ tạo áp lực tài chính không có kinh phí bù đắp.

Bên cạnh đó, chính quyền thống đốc Mike DeWine đã thông qua luật giới hạn tăng ngân sách giáo dục liên quan đến tăng giá trị bất động sản, khiến các trường mất khoảng 1,7 tỷ USD trong ba năm tới, càng làm gia tăng khó khăn về tài chính.

Chuyên gia Sarah Cordes cho biết các quận trường như Ohio phải cân nhắc giữa chi phí và lợi ích khi mở rộng tiếp cận dịch vụ vận chuyển. Mặc dù có thể đưa được nhiều học sinh đến trường hơn, việc tăng ngân sách vận chuyển có thể làm suy giảm khả năng đầu tư vào các chương trình quan trọng khác trong lớp học.

Tình trạng này cho thấy áp lực lớn mà các hệ thống giáo dục Mỹ đang phải đối mặt trong việc cân bằng giữa nguồn lực và nhu cầu vận chuyển học sinh, đồng thời đặt ra nhiều thách thức mới về chính sách và an toàn.