Lo ngại chiến tranh Iran và Ukraine có thể hòa làm một sau cuộc tấn công vào tàu vũ khí ở Biển Caspi

Vụ tấn công vào một tàu hàng của Iran trên Biển Caspi do Ukraine tiến hành đã làm gia tăng nỗi lo ngại về việc chiến tranh ở Ukraine và Iran có thể hòa làm một cuộc xung đột lớn hơn. Tehran xác nhận vụ việc xảy ra vào cuối tuần qua, cho biết con tàu thương mại bị tấn công đã khiến một thủy thủ thiệt mạng và một người khác bị thương. Chính quyền Iran lên án mạnh mẽ đây là hành động xâm lược trắng trợn vi phạm Hiến chương Liên Hợp Quốc và cáo buộc Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thực hiện vụ tấn công theo chỉ đạo từ Israel nhằm lôi kéo châu Âu tham gia chiến tranh.

Phía Ukraine thừa nhận thực hiện cuộc tấn công nhằm vào con tàu mà họ cho rằng vận chuyển "hàng quân sự" của Nga. Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi kêu gọi đối phương phải trả giá cho hành động này và tuyên bố Tehran sẽ bảo vệ nghiêm ngặt lợi ích và an ninh quốc gia của mình.

Tổng thống Zelensky công khai chia sẻ với Mỹ bằng chứng cho thấy Nga đang hỗ trợ Iran thực hiện các cuộc tấn công nhằm vào căn cứ quân sự Mỹ ở vùng Vịnh thông qua giám sát vệ tinh. Ông nhấn mạnh từ đầu tháng 7, Ukraine phát hiện Nga sử dụng vệ tinh theo dõi các cơ sở quân sự tại các nước vùng Vịnh và Mỹ trước khi các vụ không kích do Iran thực hiện xảy ra, đồng thời kiểm tra thiệt hại sau đó.

Tình hình gia tăng căng thẳng diễn ra cùng lúc với những đồn đoán về mối liên kết ngày càng sâu giữa các cuộc chiến tranh ở Ukraine, Iran và cả xung đột Saudi-Houthi ở Trung Đông. Theo các chuyên gia, việc Ukraine mở rộng khả năng drone tấn công xa đã khiến các khu vực sâu bên trong lãnh thổ Nga trở thành mục tiêu và làm phức tạp hơn cuộc đối đầu đa chiều này.

Hamidreza Azizi, chuyên gia Iran tại Viện nghiên cứu SWP Berlin, đề xuất các giả thuyết về nguyên nhân Ukraine tấn công con tàu liên quan tới Iran. Một khả năng là Kyiv muốn khẳng định vai trò đối tác chiến lược với Mỹ, nhận được sự hỗ trợ quân sự bao gồm cả hệ thống phòng không Patriot. Theo ông, sự phối hợp ít nhất về mặt chính trị với Mỹ và các đồng minh phương Tây là thiết yếu để triển khai cuộc tấn công như vậy.

Thêm vào đó, một số suy đoán cho rằng Mỹ và Israel khuyến khích Ukraine tăng áp lực với Iran do lo ngại các cuộc tấn công trực tiếp vào cơ sở hạ tầng Iran có thể gây phản kháng vào các tài sản kinh tế quan trọng ở khu vực. Ngoài ra, đòn tấn công có thể liên quan tới các mối đe dọa của lực lượng Houthi tại eo biển Bab el-Mandeb, một tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng cho Saudi Arabia.

Tehran cảnh báo có thể đáp trả Ukraine bằng cách tấn công các tàu biển liên quan hoặc cơ sở hạ tầng của Kyiv trên các tuyến đường biển khác. Một số người dân Iran trên mạng xã hội kêu gọi sử dụng tên lửa đạn đạo Kheibar Shekan để trả đũa, thể hiện sự bất bình với cách thức ngoại giao hiện tại của chính phủ.

Chuyên gia cho rằng Iran cũng có thể công nhận chính thức Crimea và Donbas là lãnh thổ Nga như một phần trong chiến lược đối đầu lâu dài. Quan điểm chung là cuộc chiến Iran dần hòa nhập liên kết với các xung đột Saudi-Houthi và Nga-Ukraine, tạo nên một cuộc chiến phức tạp và đa chiều với nhiều bên tham gia.

Trong cuộc chiến với các drone Shahed do Iran thiết kế, Ukraine đã chứng minh được khả năng phòng thủ và tăng cường vị thế với các quốc gia vùng Vịnh. Zelensky tận dụng kinh nghiệm này để cung cấp công nghệ quân sự với chi phí thấp và đã bắt đầu xuất khẩu các hệ thống đánh chặn, thiết bị tác chiến điện tử, drone biển và phần mềm cho các nước này.

Các chuyên gia phân tích nhận định việc mở rộng quan hệ an ninh ở vùng Vịnh giúp Ukraine không chỉ nhận được vận động chính trị mạnh mẽ từ Washington mà còn tạo cơ hội đầu tư cho ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine cần vốn và đơn hàng sản xuất nhiều hơn.

Fiona Hill, cố vấn về Nga trong chính quyền Trump, cho rằng nếu bao gồm cả các chiến thuật chiến tranh mạng và các hình thức xung đột nửa chính thức khác, thì một cuộc chiến toàn cầu đã và đang diễn ra, nhất là từ khi chiến tranh Iran bùng phát. Bà dự báo cuộc chiến này sẽ tạo ra nhiều cấu hình liên minh quốc tế mới, khiến tình hình địa chính trị thêm phức tạp.

Bà cũng cảnh báo các gián đoạn về dầu mỏ và nguồn cung phân bón có thể kéo nhiều quốc gia tham gia xung đột hơn, đồng thời nêu ra khả năng Trung Quốc tận dụng cơ hội khi Mỹ tập trung vào Trung Đông để gia tăng áp lực đối với Đài Loan. Bà ví hiện trạng là "bốn kỵ sĩ tận thế" đang tiến tới và cảnh báo thế giới có thể đang bước vào một cuộc khủng hoảng lớn hơn mà chưa nhận ra.

Ngay sau vụ tấn công, Bộ Ngoại giao Iran đã triệu đại diện ngoại giao Ukraine tại Tehran để phản đối mạnh mẽ vụ việc, gọi đây là một hành động thù địch và phạm tội. Hãng thông tấn IRNA trích lời đại diện Iran nhấn mạnh Tehran sẽ bảo vệ chắc chắn an ninh và lợi ích quốc gia, không để vụ tấn công đối với công dân và tài sản của mình không được trả đũa.

Trên mạng xã hội, một số người Iran kêu gọi chính quyền đáp trả bằng tên lửa đạn đạo và chỉ trích cách thức đối ngoại hiện hành thiếu cứng rắn, cho rằng Tehran cần phải chứng tỏ sức mạnh răn đe bằng kho tên lửa rộng lớn mà họ đang có.