Philippines kết nối mạng điện với Indonesia để tăng cường an ninh năng lượng

Chính phủ Philippines đang thúc đẩy kế hoạch kết nối mạng điện với Indonesia như một phần trong sáng kiến Lưới Điện ASEAN. Bộ Năng lượng Philippines cho biết dự án nhằm chủ động đón đầu các thách thức về an ninh năng lượng giữa bối cảnh giá điện ngày càng tăng và nhu cầu sử dụng điện tại khu vực Đông Nam Á gia tăng. Sáng kiến này dự kiến xây dựng các liên kết điện lưới xuyên quốc gia giữa các thành viên ASEAN, góp phần tăng cường hợp tác năng lượng và ổn định nguồn cung đến năm 2045.

Theo Thứ trưởng Bộ Năng lượng Philippines Felix William Fuentebella, kế hoạch liên kết điện từ Indonesia qua miền Nam Philippines cần sự phối hợp chặt chẽ, có thể thực hiện song phương với Indonesia hoặc thông qua các diễn đàn đa phương ASEAN. Là chủ tịch ASEAN năm nay, Manila đang đóng vai trò tích cực trong việc thúc đẩy sáng kiến này nhằm đáp ứng nhu cầu tăng cao về điện trong khu vực.

Tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN gần đây, các quan chức đã bày tỏ lo ngại sâu sắc về căng thẳng gia tăng giữa Mỹ và Iran, đồng thời kêu gọi mở lại hoàn toàn Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu chiến lược. Cuộc khủng hoảng về năng lượng từ khu vực Hormuz càng nhấn mạnh tầm quan trọng của mạng lưới điện liên kết chung trong việc bảo đảm an ninh năng lượng cho Đông Nam Á.

Chuyên gia Mirza Huda từ ODI Global nhận định rằng sự hợp tác năng lượng khu vực, như mạng lưới điện liên quốc gia, có thể tạo ra đệm chống lại các cú sốc nguồn cung do các cuộc khủng hoảng địa chính trị như xung đột tại Iran. Đồng thời, tăng cường hội nhập khu vực sẽ giúp giảm chi phí chuyển đổi sang năng lượng sạch, nâng cao độ tin cậy của lưới điện và dễ dàng tích hợp các nguồn điện mặt trời, gió.

Nhà nghiên cứu Jonas Marie Dumdum tại Philippines so sánh mạng lưới điện ASEAN với mô hình châu Âu, nơi các quốc gia có thể chia sẻ nhanh chóng năng lượng khi nhu cầu tăng đột ngột. Ông lưu ý mạng lưới này sẽ cải thiện đáng kể khả năng cung cấp điện từ các nước Đông Nam Á lục địa đến Philippines và Indonesia, đồng thời mang lại lợi ích tài chính dài hạn do mức giá điện ở một số nước có thể thấp hơn Philippines.

Ý tưởng về Lưới Điện ASEAN được đề xuất từ năm 1997 nhưng mới bắt đầu có tiến triển trong năm qua nhờ sự cam kết tài chính mạnh mẽ từ các tổ chức quốc tế, đặc biệt là Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), với vốn đầu tư lên tới 10 tỷ USD để hiện thực hóa dự án.

Chính quyền Indonesia dưới sự dẫn dắt của Tổng thống Prabowo Subianto ngày càng quan tâm đến thương mại điện năng trong khu vực. Mới đây, quỹ đầu tư quốc gia Danantara của Indonesia đã ký kết hợp tác với hai công ty Singapore là Keppel Electric và Sembcorp Industries nhằm nghiên cứu trao đổi điện năng sạch.

Chuyên gia Lam Pham từ tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember nhấn mạnh mục tiêu chính của Indonesia là tăng cường an ninh năng lượng khu vực và khai thác tài nguyên tái tạo dồi dào. Mạng điện liên quốc gia có thể kéo dài từ lưới điện Borneo mở rộng tại Kalimantan (Indonesia), qua Sabah (Malaysia) đến đảo Mindanao của Philippines sử dụng cáp điện áp cao một chiều dưới biển (HVDC).

Phạm vi nguồn năng lượng tái tạo trong mạng điện quốc tế này cũng đa dạng với thủy điện từ Sarawak và Bắc Kalimantan, cùng các dự án năng lượng mặt trời và gió đang được khảo sát trên đảo Borneo.

Các chuyên gia cảnh báo là dự án sẽ đối mặt với nhiều khó khăn về kỹ thuật như cần thiết lắp đặt các cáp HVDC dưới biển băng qua vùng nước sâu, đòi hỏi lập kế hoạch phức tạp để tránh khu vực địa chấn, núi lửa dưới biển và các rãnh đại dương sâu. Chưa kể các hạn chế về chuỗi cung ứng toàn cầu như thiếu vật tư cáp HVDC, máy biến áp và tàu chuyên dụng càng kéo dài thời gian thực hiện.

Theo ông Dumdum, Philippines cần nhanh chóng thúc đẩy bằng cách đồng thuận thực hiện nghiên cứu khả thi chung với Indonesia, tiến hành các công việc tiền phát triển, rồi mới bắt tay xây dựng, có thể mất khoảng 10 năm hoặc ít hơn để hoàn thành.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất không phải là kỹ thuật mà là cam kết chính trị lâu dài. Chuyên gia Pham chỉ rõ đầu tư vào mạng lưới điện liên quốc gia khoảng 27 tỷ USD đến năm 2040 là khả thi so với năng lực tài chính khu vực, nhưng cần có môi trường đầu tư ổn định, cơ chế chia sẻ rủi ro rõ ràng và mức phí truyền tải minh bạch.

Các thỏa thuận về mặt pháp lý và kinh tế song phương là thiết yếu để xây dựng thương mại điện năng xuyên biên giới, đồng thời nghiên cứu chung về vị trí cáp, tác động môi trường và kết nối lưới điện hai nước. Ngoài ra, việc điều chỉnh các khung quy định và tiêu chuẩn kỹ thuật giữa Indonesia và Philippines cũng cần được giải quyết.

Chuyên gia Mirza Huda nhận định vấn đề chính không phải là khả năng kỹ thuật mà là cần đồng bộ chính sách và thể chế giữa các quốc gia để tiến tới hợp tác lâu dài và hiệu quả.

Việc kết nối lưới điện xuyên quốc gia giữa Indonesia và Philippines không chỉ giúp hai nước tăng cường an ninh năng lượng mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu của ASEAN về hợp tác năng lượng bền vững trong tương lai.