Gilad Erdan dừng một dự án chính trị mới
Từ tuyên bố đầy tham vọng đến quyết định rút lui
Gilad Erdan, cựu bộ trưởng và cựu đại sứ Israel tại Liên Hợp Quốc, cho biết ông đã đi đến kết luận rằng Unity Party không có mức ủng hộ đủ chắc chắn để vượt ngưỡng bầu cử. Haaretz dẫn lời ông nói sự ủng hộ dành cho đảng khó đạt mức cần thiết để vào Knesset.
Chỉ một tháng trước, Erdan và cựu nghị sĩ Likud Yuli Edelstein công bố một lực lượng cánh hữu mới. Họ nhấn mạnh nghĩa vụ phục vụ quân đội hoặc phục vụ dân sự dành cho mọi khu vực trong xã hội và kêu gọi một chính phủ đồng thuận rộng thay vì tiếp tục chia rẽ thành những khối đối đầu.
Việc rút lui cho thấy khoảng cách giữa nhu cầu được thăm dò thể hiện và khả năng chuyển nhu cầu đó thành lá phiếu cho một đảng mới. Trong hệ thống tỷ lệ của Israel, một lực lượng có vài phần trăm ủng hộ vẫn có thể không giành được ghế nếu không vượt ngưỡng 3,25%.
Ngưỡng 3,25% biến các đảng nhỏ thành biến số lớn
Phiếu không vượt ngưỡng có thể thay đổi cả khối
Israel bầu 120 nghị sĩ theo đại diện tỷ lệ toàn quốc. Một đảng phải đạt ít nhất 3,25% số phiếu hợp lệ mới được phân ghế.
Vì không đảng nào từng tự mình giành đa số 61 ghế, việc thành lập chính phủ luôn phụ thuộc vào liên minh.
AP nhận định nguy cơ lớn đối với Netanyahu hiện không chỉ đến từ đối thủ mà còn từ sự phân mảnh trong chính khối cánh hữu. Các lực lượng của Itamar Ben-Gvir, Bezalel Smotrich và một số đảng nhỏ khác cạnh tranh trên những nhóm cử tri gần nhau. Nếu một vài danh sách không vượt ngưỡng, hàng chục nghìn phiếu có thể không chuyển thành ghế.
Trong một hệ thống liên minh, đôi khi quyết định không tranh cử cũng có thể tác động đến kết quả gần như quyết định tranh cử.
Netanyahu vì thế liên tục kêu gọi các đồng minh hợp nhất. AP dẫn lời ông nhấn mạnh rằng khi cánh hữu đoàn kết thì có thể thắng, còn chia rẽ sẽ dẫn tới thất bại. Religious Zionism của Smotrich đã đạt thỏa thuận với Identity của Moshe Feiglin, nhưng những cuộc thương lượng khác vẫn khó khăn.
Hai khối cùng chạy đua với thời hạn danh sách
Không chỉ phe Netanyahu phải tính toán
Ở phía đối lập, bài toán cũng tương tự. Haaretz cho biết Gadi Eisenkot hoan nghênh quyết định của Erdan, trong bối cảnh các lực lượng chống Netanyahu tìm cách tránh cạnh tranh chồng lấn. Một số cuộc thăm dò và thương lượng tập trung vào khả năng hợp tác giữa các danh sách trung dung nhằm tối đa hóa số ghế.
Các đảng Arab cũng đã có những bước hợp nhất nhằm củng cố khả năng chuyển phiếu thành đại diện tại Knesset. Điều đó cho thấy logic của những ngày cuối trước hạn đăng ký danh sách không hoàn toàn mang tính ý thức hệ. Đó còn là bài toán toán học: mỗi đảng phải cân nhắc giá trị của thương hiệu riêng so với rủi ro làm mất phiếu của cả khối.
Financial Times cho biết hơn nửa tá lực lượng từng dao động quanh ngưỡng bầu cử trong các khảo sát gần đây, với phần lớn rủi ro tập trung ở cánh hữu. Trong một cuộc bầu cử được dự báo sít sao, chỉ một đảng nhỏ thất bại cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng một ứng viên thủ tướng xây dựng đa số.
Bầu cử trở thành phép thử về liên minh và trách nhiệm
Cử tri không chỉ lựa chọn một đảng
Cuộc bầu cử ngày 27/10 diễn ra sau nhiều năm Israel trải qua biểu tình chính trị, cuộc tấn công ngày 7/10/2023 và các cuộc chiến kéo dài trong khu vực. Vì vậy, các đảng tranh luận về an ninh, trách nhiệm chính trị, nghĩa vụ quân sự, Gaza, kinh tế và tương lai của hệ thống dân chủ.
Quyết định của Erdan cũng nhắc rằng tham vọng cá nhân không phải yếu tố duy nhất. Một lãnh đạo có thể tin vào chương trình của mình nhưng vẫn phải đánh giá liệu tiếp tục tranh cử có làm tăng hay giảm khả năng khối chính trị mà mình gần gũi đạt mục tiêu.
Đối với cử tri, cấu trúc này khiến lá phiếu mang hai tầng ý nghĩa: lựa chọn đảng thể hiện quan điểm, nhưng đồng thời góp phần hình thành một liên minh có khả năng đạt 61 ghế. Những ngày trước hạn chót vì thế có thể định hình cuộc bầu cử gần như mạnh mẽ không kém chiến dịch vận động sau đó.
