Chuyên gia nghi vấn giảm phát thải methane từ mỏ than châu Âu có thể bị đánh giá sai

Nhà vật lý Jaroslaw Necki, chuyên gia đầu ngành về phát thải methane tại Học viện Khai thác và Luyện kim Krakow, Ba Lan, đã bày tỏ sự hoài nghi nghiêm trọng đối với kết quả báo cáo của Liên minh châu Âu về phát thải khí methane tại các mỏ than trên đại lục. Theo báo cáo chính thức, mức phát thải methane ở hai mỏ than nâu lộ thiên lớn nhất Ba Lan là Belchatow và Turow trong năm 2024 thấp hơn khoảng một nghìn lần so với các phép đo độc lập trong 20 năm qua. Tại Cộng hòa Czech, phát thải giảm 91% và ở Đức, chín trong mười mỏ than nâu cũng báo cáo mức giảm trung bình 64% so với năm trước đó.

Tuy nhiên, Necki và nhiều chuyên gia khác đều nghi ngờ tính xác thực của những con số này bởi sự sụt giảm quá đột ngột không thể được giải thích chỉ bằng việc giảm sản lượng than. Họ cho rằng nguyên nhân chính là sự thay đổi trong phương pháp đo đạc phát thải do EU thực hiện nhằm kiểm soát khí methane, nhưng lại tạo điều kiện để các nhà khai thác mỏ tự đánh giá kết quả của mình. Điều này khiến các cơ quan và công ty có thể đánh giá quá cao tiến độ giảm phát thải, trong khi đánh giá thấp mức độ hành động cần thiết.

Trước khi có quy định mới, các mỏ than lộ thiên thường áp dụng hệ số phát thải dựa trên công thức quốc gia để ước tính lượng methane thải ra môi trường. Từ năm 2023, EU yêu cầu các nhà khai thác phải tự xác định hệ số phát thải dựa trên thử nghiệm đặc thù tại mỗi mỏ, tuy nhiên chưa có hướng dẫn chuẩn cho việc thực hiện các thí nghiệm này. Kết quả là các nhà khai thác có thể linh hoạt trong cách thử nghiệm khiến số liệu phát thải có thể bị hạ thấp một cách không khách quan.

Ví dụ, ở Đức, các mẫu đất được lấy từ bãi than vừa được khai thác và nghiền nhỏ để đo methane phát ra trong quá trình nghiền, kỹ thuật này bị các chuyên gia hàng đầu như ông Necki lên án là không hợp lý bởi khí methane đã thoát ra môi trường trước đó. Ở Ba Lan, bên vận hành PGE cho biết lấy mẫu từ các lỗ khoan thử nghiệm trên mỏ nhưng không tiết lộ độ sâu khoan, trong khi nghiên cứu độc lập chỉ ra rằng mẫu khí phải lấy từ các lỗ khoan sâu ít nhất 10 mét mới phản ánh đúng lượng methane tồn tại trong than.

Đề xuất chuyển sang phương pháp thử nghiệm đặc thù từng vị trí đã có từ hơn bảy năm trước dựa trên khuyến nghị của Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) của Liên Hợp Quốc. Mục đích ban đầu là nâng cao chất lượng báo cáo phát thải tại các mỏ than cứng ngầm ở các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Nam Phi và Indonesia.

Tuy nhiên, việc áp dụng phương pháp này với các mỏ than lộ thiên phức tạp hơn nhiều và đã từng gây ra tình trạng dưới báo cáo phát thải nghiêm trọng tại Australia. Tại đây, các mỏ than đã báo cáo thấp hơn 8,5 triệu tấn phát thải methane so với mức dự kiến bằng phương pháp cũ từ năm 2016 đến 2023, gây lo ngại về sự chính xác của dữ liệu phát thải toàn cầu.

Các công ty than lớn tại Đức như RWE, LEAG, Mibrag và Romonta đều tuyên bố việc đo đạc methane của họ dựa trên các tiêu chuẩn khoa học và luật pháp của EU. Tuy nhiên, một số nhà đầu tư và tổ chức môi trường vẫn nghi ngờ về độ tin cậy của các phương pháp này. Tại Đại hội cổ đông thường niên của RWE, một số nhà hoạt động đòi bỏ phiếu bất tín nhiệm ban điều hành công ty với cáo buộc đánh giá phát thải không chính xác, dù đa số cổ đông vẫn ủng hộ ban lãnh đạo hiện tại.

Phó trưởng đoàn đàm phán về Quy định Methane tại Nghị viện châu Âu, bà Jutta Paulus, nhận định rằng quy định hiện tại tập trung vào ngành dầu khí và than cứng, còn than nâu khai thác lộ thiên vẫn cần phát triển phương pháp đo chính xác hơn. Trong khi đó, các nhà khoa học và tổ chức khí hậu kêu gọi Ủy ban châu Âu nhanh chóng ban hành các hướng dẫn quy chuẩn duy nhất, minh bạch và bắt buộc công tác kiểm toán độc lập từ năm 2027.

Những diễn biến trên cho thấy việc đánh giá chính xác phát thải methane từ ngành than lộ thiên là nhiệm vụ cấp thiết để bảo đảm các cam kết khí hậu của EU không bị ảnh hưởng bởi những số liệu sai lệch, đồng thời giúp xác định rõ ràng hơn những hành động cần thiết nhằm giảm lượng khí nhà kính nguy hiểm này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.