Orchata ở Goa: Thức uống truyền thống được gìn giữ trong gian bếp gia đình

Tại Ribandar, Eunice cẩn thận quét những chiếc lá khô khỏi cây kokum trong vườn nhà, rồi bắt đầu chia sẻ về kỷ niệm với orchata - một thức uống từng rất được yêu thích trong gia đình bà. "Tôi lần đầu uống orchata khi mới dậy thì, đó là món đặc sản trong gia đình," Eunice nhớ lại. Tuy không tự làm tại nhà, gia đình bà thường mua orchata từ nhà sản xuất Coelho tại một số cửa hàng ở Panaji như Cappuccina Bar and Restaurant, Farm Products và Lija Camotim.

Mỗi mùa hè, họ thường mua orchata và uống cùng nhiều đá lạnh. Trong một mùa hè khắc nghiệt, ngay sau khi sinh con đầu lòng, Eunice thậm chí chỉ ăn uống gần như hoàn toàn bằng orchata. Câu chuyện được nối tiếp khi con dâu của bà cũng dùng thức uống này như một bài thuốc giải nhiệt.

Sau gần ba thập kỷ không xuất hiện trên thị trường, Eunice đã quyết tâm tự làm orchata tại gia vì nhớ hương vị ngọt ngào, thơm bùi của món uống này. Qua nhiều năm thử nghiệm với tỷ lệ các nguyên liệu khác nhau, và trải qua 5 đến 7 mùa hè, bà cuối cùng đã thành công trong việc tái tạo hương vị chuẩn xác.

Bí quyết của Eunice là phối trộn hạnh nhân và điều, trong đó điều làm tăng độ béo và mượt mà cho thức uống. Bà pha loãng hỗn hợp cô đặc với lượng sữa bằng nhau, sau đó uống kèm nước để tạo sự mát mịn nhẹ nhàng hơn. Trong đại dịch COVID-19, nhu cầu orchata bất ngờ tăng cao, biến đây thành công việc kinh doanh nhỏ dựa trên đặt hàng trước.

Guilhermina Vas, bạn và đồng nghiệp cũ của Eunice, kể rằng bà đã lớn lên tại khu Altinho ở Panjim và là người duy nhất trong nhà thích orchata. Bà hàng xóm Dona Zenia thì từng tổ chức sinh nhật hằng năm với orchata tự làm như một phần truyền thống. Cả hai đều nhấn mạnh rằng uống orchata cùng đá lạnh làm tăng đáng kể trải nghiệm vị giác.

Eunice chia sẻ rằng orchata mang lại niềm hạnh phúc và gợi nhớ về những khoảnh khắc giản dị bên gia đình ở Chorao, nơi bà từng chơi đùa và mong ngóng ly orchata mẹ làm sau buổi chiều. "Một ly orchata chẳng bao giờ là đủ," bà tươi cười nói và nhớ về những chai orchata được cất giữ kỹ trong tủ lạnh gia đình.

Chủ quán Oliver Fernandes cũng cho biết khi uống orchata, nhiều người thường nhắm mắt lại như để trở về ký ức tuổi thơ hay những năm tháng bên bà, bên cô của mình. Những ký ức ấy là lý do giúp orchata tiếp tục tồn tại như một phần văn hóa địa phương.

Orchata không chỉ là thức uống mà còn phản ánh sự biến đổi xã hội sâu sắc tại Goa. Thế hệ cao tuổi giữ gìn công thức đã qua đời, trong khi thế hệ trẻ di cư ra nước ngoài tìm kiếm cơ hội kinh tế, dẫn đến sự mai một của truyền thống. Đặc biệt, sự phát triển du lịch quá mức đã làm thay đổi cảnh quan và cấu trúc xã hội, với những khu nghỉ dưỡng, chung cư thay thế đồng ruộng và làng mạc cổ xưa, làm cho orchata dần biến mất khỏi mâm cơm gia đình.

Bởi vì orchata từng thể hiện địa vị xã hội, giàu sang và liên kết thuộc địa, nguyên liệu và dịp sử dụng của nó cũng phân chia theo tầng lớp xã hội. Giờ đây, các nguyên liệu vốn từng là đặc quyền trở nên dễ tiếp cận hơn, song tính độc quyền của orchata cũng dần mất đi.

Ở Ribandar, dọc theo sông, các thay đổi hiện rõ qua những chiếc taxi du lịch và sự phát triển nhà cửa. Quá trình biến đổi này cũng đồng nghĩa với việc orchata ngày càng bị lãng quên, chỉ còn tồn tại trong ký ức và những gian bếp gia đình âm thầm duy trì hương vị đặc biệt này.

Orchata vì thế vẫn sống sót không chỉ nhờ công thức mà còn nhờ tâm huyết của những người giữ gìn di sản ẩm thực ấy, gắn bó mật thiết với ký ức cá nhân và cộng đồng.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.