Tòa phúc thẩm Nigeria hủy bỏ quy định chính về bầu cử sơ bộ và danh sách đảng viên trong Luật Bầu cử 2026

Ngày thứ Năm vừa qua, Tòa phúc thẩm Nigeria tại Abuja đã hủy bỏ một số điều khoản then chốt trong Luật Bầu cử 2026, vốn quy định về cuộc bầu cử sơ bộ của các đảng chính trị và việc đăng ký thành viên đảng. Các điều khoản bị hủy bỏ gồm mục 77 phần 5, 6, 7 và mục 84 phần 2, được Tổng thống Bola Tinubu ký ban hành hồi tháng 2 năm nay.

Vụ việc được đưa ra trước thềm cuộc tổng tuyển cử dự kiến vào năm 2027, gây ảnh hưởng trực tiếp đến cách thức các đảng vận hành và lựa chọn ứng viên trước cuộc bầu cử quan trọng này.

Hội đồng thẩm phán gồm ba thành viên, đứng đầu bởi bà Balkisu Aliyu, đã nhất trí trong việc tuyên bố các điều khoản trên không phù hợp với các điều 221 và 222 của Hiến pháp Nigeria. Theo tòa, các điều khoản của Luật Bầu cử đã xâm phạm quyền tự quyết định ứng viên của các đảng, vốn là một phần hiến định của tổ chức chính trị.

Phán quyết được đưa ra sau đơn kiện của Đảng Zenith, với vụ án đánh dấu CA/ABJ/CV/750/2026, trong đó Đảng này đã khiếu kiện Ủy ban Bầu cử Quốc gia (INEC) với tư cách bị đơn phản bác các điều khoản luật bị cho là vi phạm quyền của các đảng.

Đảng Zenith đã phản đối phán quyết ngày 5/5 của Thẩm phán Mohammed Umar tại Tòa Liên bang ở Abuja, vốn bác bỏ yêu cầu hủy bỏ các điều khoản trên. Đảng lập luận rằng quy định của Luật Bầu cử can thiệp quá sâu vào quản trị nội bộ và quyền của đảng trong việc quản lý thành viên cũng như quyền đề cử ứng viên.

Khoản 77(5) của Luật Bầu cử quy định chỉ những cá nhân có tên trong danh sách thành viên đảng được gửi cho INEC tối thiểu 21 ngày trước ngày tổ chức bầu cử sơ bộ, đại hội hay hội nghị mới đủ tư cách bỏ phiếu. Mục 77(6) cấm các đảng sử dụng bất cứ danh sách thành viên nào khác ngoài danh sách đã nộp cho INEC trong các sự kiện kể trên.

Trong khi đó, mục 77(7) quy định nếu đảng không nộp danh sách thành viên trong thời hạn qui định sẽ bị cấm đề cử ứng viên tham gia bầu cử. Cuối cùng, mục 84(2) giới hạn hình thức lựa chọn ứng viên chỉ được thực hiện qua bầu cử sơ bộ trực tiếp hoặc biểu quyết đồng thuận, gây tranh cãi vì hạn chế các phương thức nội bộ của đảng.

Theo tờ báo Punch, Thẩm phán Eberechi Nyesom-Wike, người công bố ý kiến quyết định của Tòa phúc thẩm, đã hủy bỏ khoản 77(6) do quy định này trao quyền kiểm soát quá mức cho INEC đối với việc quản lý nội bộ các đảng. Hơn nữa, khoản 77(7) cũng bị bác bỏ vì nó có thể tước bỏ quyền hiến định của các đảng trong việc đề cử ứng viên – một quyền cốt lõi của tổ chức chính trị.

Bên cạnh đó, mục 84(2) cũng được tuyên bố là không hợp hiến vì bó hẹp hình thức bầu cử sơ bộ, coi đó là sự can thiệp quá mức của pháp luật vào công việc nội bộ các đảng.

Thẩm phán Nyesom-Wike làm rõ rằng phán quyết chỉ ảnh hưởng đến các khoản nhỏ trong mục 77 và 84, chứ không phải toàn bộ các mục đó. Mặc dù vậy, quy định về việc các đảng vẫn phải nộp danh sách thành viên cho INEC được giữ nguyên, chỉ riêng hạn định thời gian nộp danh sách là bị vô hiệu.

Phán quyết này được tuyên bố cùng ngày với một phán quyết khác của Tòa phúc thẩm tại Abuja, lật ngược quyết định của Thẩm phán Umar tại Tòa Liên bang, liên quan đến sự hợp pháp của hướng dẫn bầu cử năm 2027 do INEC ban hành.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.