Tăng giá xăng dầu tại Nigeria khó giảm do căng thẳng quanh Eo biển Hormuz

Giá dầu thô toàn cầu đã tăng trở lại trong tuần qua sau khi Mỹ áp đặt lại phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, đồng thời Tổng thống Donald Trump đe dọa sẽ áp mức thuế 20% cho các tàu chở hàng đi qua Eo biển Hormuz – một tuyến đường thủy chiến lược. Mặc dù sau đó ông Trump rút lại một số tuyên bố, Brent crude đã tăng lên 87 USD mỗi thùng lần đầu tiên từ tháng 6, còn dầu WTI cũng lên 80 USD mỗi thùng. Đồng thời, thị trường chứng khoán đã giảm điểm đáng kể. Tình hình căng thẳng Mỹ - Iran đã phá vỡ hy vọng về sự phục hồi giá dầu trở về mức trước chiến tranh, gây lo ngại trên thị trường quốc tế và ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí nhiên liệu trong các quốc gia nhập khẩu hoặc có sản xuất nội địa hạn chế như Nigeria.

Tại Nigeria, giá xăng đã tăng mạnh cùng với các biến động giá dầu quốc tế, mặc dù người tiêu dùng đã kỳ vọng giảm giá khi giá dầu thô có lúc giảm sau thỏa thuận tạm thời giữa Mỹ và Iran vào tháng 6. Trước đó, giá nhiên liệu tại các trạm xăng đã tăng từ mức dưới 900 naira một lít lên tới 1.500 naira trong tháng 5 do cuộc chiến căng thẳng khu vực. Mức giá này làm cho chi phí vận chuyển tăng cao, khiến người dân phải chuyển qua sử dụng phương tiện công cộng hoặc đi bộ để tiết kiệm chi phí. Các nhà chức trách Nigeria, bao gồm Ủy ban Bảo vệ Cạnh tranh và Người tiêu dùng Liên bang (FCCPC), liên tục cảnh báo chống lại các hành vi định giá bóc lột và cạnh tranh không lành mạnh, đồng thời có kế hoạch áp dụng các biện pháp xử phạt với những vi phạm.

Dù giá dầu thô có giảm xuống khoảng 73 USD mỗi thùng vào tháng 7, giá xăng trong nước vẫn duy trì trên mức 1.000 naira, do chịu tác động của nhiều yếu tố khác nhau như tỷ giá hối đoái, chi phí vận chuyển và bảo hiểm, chi phí lọc dầu và nhập khẩu, cũng như các chi phí phân phối địa phương. Một số chuyên gia kinh tế giải thích rằng các doanh nghiệp trong ngành thường nhanh chóng tăng giá khi chi phí đầu vào tăng nhưng chậm hạ giá khi chi phí giảm, do cần quản lý vốn và khấu hao hàng tồn kho được mua với giá cao hơn trước đó.

Cuộc xung đột mới được bắt đầu bởi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Tehran trong bối cảnh đàm phán, ban đầu được chính quyền Trump biện minh để đối phó mối đe dọa từ Iran, nhưng sau đó chuyển sang mục tiêu ngăn chặn năng lực hạt nhân của Tehran. Iran đã đáp trả bằng cách nhắm vào các căn cứ quân sự Mỹ và đóng cửa Eo biển Hormuz, làm gián đoạn nghiêm trọng thương mại năng lượng khu vực.

Giá xăng tại các nhà máy lọc dầu, đặc biệt là nhà máy Dangote – nhà cung cấp hơn một nửa lượng xăng trong nước, cũng theo đó biến động lớn. Giá bán lẻ từng dao động từ dưới 900 naira/lít trước chiến tranh, tăng lên 1.075 - 1.245 naira trong tháng Ba, đỉnh điểm đạt 1.350 naira vào đầu tháng Năm. Mặc dù đã giảm nhẹ sau thỏa thuận tạm thời Mỹ - Iran, mức giá vẫn chưa trở về mức thấp trước xung đột.

Dù có nhiều hy vọng về việc giảm giá nhiên liệu khi tình hình quốc tế được điều chỉnh bởi thỏa thuận tạm thời của Mỹ và Iran, người dân Nigeria vẫn chưa thấy sự giảm giá đáng kể ở các trạm xăng. Giá dầu Brent giảm nhưng giá xăng vẫn duy trì cao do chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố trong nước và quốc tế. Cụ thể, việc tỷ giá đồng naira trước sự biến động của đồng đô la Mỹ, các chi phí vận chuyển và bảo hiểm quốc tế, cộng thêm chi phí sản xuất và phân phối, đều khiến giá nhiên liệu trong nước khó giảm nhanh chóng.

Các chuyên gia kinh tế cho biết các doanh nghiệp ngành dầu khí thường chậm hạ giá để đảm bảo dòng vốn và thanh toán các khoản tín dụng mua hàng tồn kho. Việc điều chỉnh giá bán lẻ vì thế sẽ diễn ra từ từ, khi các kho hàng cũ có giá cao dần được tiêu thụ và nguồn cung mới với giá thấp hơn nhập vào thị trường.

Gần đây, nhà máy lọc dầu Dangote đã công bố chế độ định giá sản phẩm nhiên liệu trong nước bằng đô la Mỹ do khó khăn thu mua đủ dầu thô theo chương trình chính phủ dùng naira đổi lấy dầu thô và do giá dầu thế giới tăng. Sự thay đổi này gây lo ngại từ các nhà kinh doanh xăng dầu độc lập bởi nó có thể làm biến động giá nhiên liệu mạnh hơn, khi phụ thuộc nhiều hơn vào tỷ giá ngoại tệ và làm tăng nhu cầu đô la trong thị trường dầu mỏ trong nước. Từ đó gây áp lực đáng kể lên đồng naira và biến động giá xăng trong nước sẽ trở nên nhạy cảm hơn với các thay đổi của tỷ giá.

Các chuyên gia phân tích cho rằng người dân Nigeria có thể sẽ phải chấp nhận trạng thái giá xăng dầu không ổn định trong thời gian tới khi căng thẳng về quân sự giữa Mỹ và Iran vẫn còn hiện hữu và thị trường dầu mỏ thế giới tiếp tục biến động. Thêm vào đó, sản lượng dầu thô hạn chế của Nigeria hiện nay khiến nước này dễ bị tổn thương bởi những biến đổi bất ngờ trên thị trường quốc tế. Nigeria dù là nước sản xuất dầu nhưng vẫn chưa đủ khả năng đáp ứng nhu cầu trong nước và tận dụng các cơ hội xuất khẩu, làm ngành dầu khí phụ thuộc nhiều vào các yếu tố ngoại lực và dễ bị ảnh hưởng trước biến động giá.

Chuyên gia Dan Kunle nhận định Nigeria cần đầu tư mạnh mẽ vào năng lực kỹ thuật, sức mạnh tài chính và hạ tầng cần thiết để cải thiện vị thế cạnh tranh trong lĩnh vực dầu khí. Điều này là thiết yếu để giành lại sự ổn định về giá dầu trong nước và bớt phụ thuộc vào thị trường bên ngoài.

Nguồn cung và giá cả nhiên liệu tại Nigeria sẽ tiếp tục biến động theo diễn biến chính trị và quân sự quốc tế, đồng thời liên tục chịu tác động bởi các yếu tố kinh tế trong nước như tỷ giá và chi phí sản xuất. Do đó, người dân cần chuẩn bị cho tình trạng giá nhiên liệu có thể tiếp tục dao động và chưa thể giảm trở lại mức trước đây trong tương lai gần.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.