Huyền thoại Odysseus qua các tác phẩm nghệ thuật từ cổ chí kim vẫn gây mê hoặc

Sau khi bộ phim "The Odyssey" của đạo diễn Christopher Nolan công chiếu, nhiều người xem lại được truyền cảm hứng từ câu chuyện huyền thoại về Odysseus và cuộc hành trình dài 10 năm trở về Ithaca sau khi chiến tranh thành Troy kết thúc. Joel Christensen, giáo sư ngành cổ điển tại City University of New York, cho rằng một phần nguyên nhân câu chuyện vẫn được yêu thích là do Odysseus không phải con của các vị thần, không có năng lực siêu nhiên nào, mà chỉ đơn thuần là người khôn ngoan và mưu trí.

Kenneth Lapatin, người phụ trách bộ sưu tập cổ vật tại Bảo tàng J. Paul Getty ở Los Angeles, cũng nhận xét câu chuyện về Odysseus đã được thể hiện qua nhiều hình thức nghệ thuật như trên các bình gốm, bạc, tranh tường, đá quý hay điêu khắc. Ông miêu tả truyền thuyết như một bản thảo palimpsest—liên tục được viết lên và sửa đổi, qua đó vẫn thể hiện được dấu ấn của các nền văn hóa khai sinh nên nó.

Tại đây lưu giữ hai tấm phù điêu đất nung Hy Lạp thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên khắc họa chi tiết những cảnh cuối hành trình của Odysseus. Một bức mô tả cảnh người hầu bà già Eurycleia tắm chân cho Odysseus trong bộ dạng một kẻ ăn mày và phát hiện ra vết sẹo nhận dạng của ông. Một bức khác thể hiện Odysseus chạm mặt vợ mình, Penelope, người đã kiên trung chờ đợi ông trở về trong tư thế đầy mỏi mệt nhưng vẫn quyết tâm.

Tại bảo tàng này bảo tồn một số cổ vật đặc sắc mô tả hành trình của Odysseus bao gồm hai bình uống rượu (pelikai) và bức tranh vẽ thế kỷ 19 của họa sĩ Thụy Sĩ Arnold Böcklin. Trên một bình là cảnh Odysseus gặp Elpenor, thủy thủ đã qua đời, trong cõi âm. Bình còn lại khắc họa cảnh Odysseus thoát khỏi hang quái vật khổng lồ Polyphemus bằng cách bám lấy một con cừu trong cuộc trốn chạy đầy hồi hộp.

Bức tranh của Böcklin năm 1896 tiếp tục khai thác chủ đề này, miêu tả Polyphemus đang chuẩn bị ném đá về phía thuyền của Odysseus, thể hiện sự pha trộn tinh tế giữa hài hước và kịch tính của câu chuyện trong một cảnh biển đầy ấn tượng.

Bảo tàng trưng bày nhiều hiện vật liên quan đến "The Odyssey", nổi bật là chiếc chén bạc hai quai ghi lại cảnh Odysseus xuống âm phủ và một chiếc đèn thể hiện cảnh ông rót rượu để say quái vật Polyphemus. Chiếc chén bạc giá trị minh chứng câu chuyện được tầng lớp thượng lưu La Mã ưa chuộng. Trong khi đó, các hiện vật đơn giản như chiếc đèn cho thấy truyền thuyết này đã phổ biến rộng rãi trong dân gian.

Tại Getty Center còn trưng bày tác phẩm "Ulysses tại cung điện Circe" của họa sĩ Flemish Wilhelm Schubert van Ehrenberg và Carl Borromäus Andreas Ruthart, mô tả cuộc gặp giữa Odysseus và phù thủy Circe, với phong cách nghệ thuật hào nhoáng và sinh động, được nhà văn Madeline Miller đặc biệt nhấn mạnh trong bài viết của bà.

Tác phẩm "Cuộc phiêu lưu của Ulysses" của họa sĩ Apollonio di Giovanni thể hiện trên một bảng trang trí liền với rương tặng dâu phục vụ đám cưới thời Phục hưng ở Florence. Tác phẩm này vừa tái hiện Odysseus bị trói vào cột buồm chống Sirens, cảnh gặp gỡ Nausicaa và khoảnh khắc trở về Ithaca, đồng thời nhấn mạnh ý nghĩa về sự trung thành của Penelope – người vợ chờ đợi suốt bao năm tháng.

Tại đây có một bức tượng Odysseus đặt trong một góc cầu thang gây chú ý bởi vị trí đặc biệt: phần trước ông hướng ra sân trong, trong khi phần lưng hướng ra gần thang máy, khiến người xem phải di chuyển nhiều hướng để thấy hết. Tượng được phát hiện tại khu vườn của nhà sử học La Mã Sallust và được cho là thể hiện thời kỳ chiến tranh thành Troy trước sự kiện trong "The Odyssey", cho thấy Odysseus đang chuẩn bị cho một nhiệm vụ bí mật với thanh kiếm trong tay.

Sự đa dạng của các vật phẩm nghệ thuật tại nhiều bảo tàng trên nước Mỹ chứng tỏ truyền thuyết Odysseus có sức truyền cảm hứng sâu rộng và bền bỉ. Câu chuyện không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu về sự anh hùng mà còn concentra vào những khía cạnh thân mật, như sự mưu trí, lòng trung thành và ý nghĩa của gia đình – những giá trị vượt thời gian thu hút khán giả mọi kỷ nguyên.

Qua từng giai đoạn lịch sử và qua các thủ pháp nghệ thuật khác nhau, câu chuyện vẫn được kể lại với những sắc thái mới, làm phong phú hơn cách hiểu và cảm nhận của công chúng về cá nhân Odysseus và hành trình của ông, từ những khối đất nung, tranh sơn dầu đến các hiện vật kim loại quý và các tác phẩm hội họa phức tạp.

Với phần trình chiếu mới nhất trên màn ảnh rộng của Nolan, truyền thuyết Odysseus tiếp tục thắp sáng niềm cảm hứng và khám phá đối với thế hệ khán giả ngày nay.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.