Lịch sử 125 năm của máy hút bụi: Từ cỗ máy ngựa kéo đến công nghệ hiện đại

Năm 1898, kỹ sư người Anh Hubert Cecil Booth đã phát minh ra một cỗ máy làm sạch thảm vận hành bằng động cơ, mở đầu cho lịch sử 125 năm phát triển của máy hút bụi. Chiếc máy đầu tiên này, còn được gọi là Puffing Billy, là một thiết bị to lớn, hoạt động bằng xăng và được kéo bởi ngựa. Do kích thước khổng lồ, nó không thể hoạt động bên trong nhà mà phải đặt trên đường phố, rồi nối các ống hút qua cửa sổ vào nhà khách hàng để hút bụi bẩn qua một bộ lọc vải.

Booth nhận ra nguyên lý hút chân không là yếu tố then chốt cho việc làm sạch hiệu quả khi ông thử nghiệm bằng cách đặt một chiếc khăn tay lên ghế trong một nhà hàng và hút khí qua đó, thấy lượng bụi lớn bị giữ lại trên khăn.

Nhà sử học thời trang Laura Humphreys chia sẻ rằng những chiếc máy hút bụi đầu tiên quá lớn để sử dụng trong nhà nên Booth thành lập công ty British Vacuum Cleaner and Engineering Company, cung cấp dịch vụ làm sạch di động. Những chiếc máy màu đỏ gắn trên xe ngựa có thể đỗ trên đường, uốn những chiếc ống dài tới 30 mét qua cửa sổ khách hàng.

Sự mới mẻ của máy hút bụi nhanh chóng trở thành một thú vui thời thượng trong giới quý tộc London. Các bữa "vacuum party" được tổ chức nơi các quý bà mời bạn bè đến xem những tấm thảm được làm sạch. Booth còn từng dùng phát minh của mình để dọn dẹp thảm trong Cung điện Buckingham cho các gia đình hoàng gia như vua Edward VII và nữ hoàng Victoria.

Ý tưởng của Puffing Billy được lấy cảm hứng từ máy quét thảm bằng tay năm 1811 của James Hume, nhưng phiên bản có động cơ của Booth đã trở thành tổ tiên của hơn 6,4 triệu máy hút bụi được bán mỗi năm tại Anh hiện nay.

Đến đầu thế kỷ 20, máy hút bụi bắt đầu trở nên phổ biến hơn với sự ra đời của thiết bị cầm tay do người lao công Ohio James Spangler phát minh vào năm 1908. Thiết bị dùng động cơ quạt điện gắn trên cây chổi và một chiếc vỏ áo gối làm túi chứa bụi. Sau đó ông bán bằng sáng chế cho William Henry Hoover, người đã giúp phổ biến máy hút bụi dưới thương hiệu Hoover, khiến từ "hoovering" trở thành một thuật ngữ phổ biến cho việc hút bụi.

Ban đầu, máy hút bụi cực kỳ đắt đỏ và chủ yếu dành cho các gia đình giàu có. Theo Laura, trong những năm 1920, nơi mà cơ hội việc làm cho phụ nữ ngày càng mở rộng, việc sử dụng máy hút bụi trở thành cách thức để các gia đình thu hút người giúp việc vì nó giảm bớt khối lượng lao động trong nhà. Các quảng cáo tuyển dụng thời đó thường nhấn mạnh trang bị công nghệ hiện đại trong nhà để hỗ trợ người giúp việc.

Thập niên 1930 chứng kiến sự ra đời của hệ thống hút bụi trung tâm lớn nhất nước Anh tại Cung điện Eltham với máy bơm hút lớn đặt tại tầng hầm và các ổ cắm ẩn trong tường khắp dinh thự phong cách Art Deco. Cùng thời gian này, chất liệu nhựa tổng hợp như Bakelite được ứng dụng để thay cho kim loại nặng, giúp máy hút bụi nhẹ hơn và dễ sử dụng.

Trong những năm 1950, túi hút bụi dùng một lần làm bằng sợi xenlulo đa lớp được phổ biến, giúp người dùng tránh được công việc bẩn thỉu khi phải lắc túi vải tái sử dụng.

Năm 1954, Hoover ra mắt mẫu máy Constellation với thiết kế hình cầu có khả năng tự nổi di chuyển trên sàn nhờ khí thải của riêng nó, mở đầu cho các cải tiến về tính năng động học trên máy hút bụi. Năm 1969, công ty này giới thiệu bánh xe động cơ giúp máy trượt lên xuống dễ dàng hơn.

Thập niên 1960 cũng đánh dấu sự phổ biến của các mẫu máy hút bụi kiểu thùng có tay cầm linh hoạt, dây hút dài và đầu hút xoay, thuận tiện cho việc làm sạch cầu thang, rèm cửa và sàn nhà.

Vào năm 1978, James Dyson đã từ bỏ chiếc máy hút bụi cũ vì nhận thấy túi chứa bụi gây tắc nghẽn và mất lực hút. Lấy cảm hứng từ công nghệ cyclone dùng trong công nghiệp để tách bụi, ông phát triển chiếc máy hút không túi đầu tiên trên thế giới sau hơn 5.000 bản mẫu thử nghiệm. Chiếc máy đầu tiên mang tên G-Force được bán tại Nhật Bản năm 1986, còn phiên bản đầu tiên được đặt tên Dyson xuất hiện tại Anh vào năm 1993 đã nhanh chóng trở thành máy bán chạy nhất sau 18 tháng.

Dyson cho biết giá thành cao so với máy hút bụi truyền thống nhưng khách hàng nhận thấy ưu điểm công nghệ vượt trội cùng khả năng quan sát bụi bẩn trong bình chứa trong suốt rất thu hút họ.

Trong năm 2026, công nghệ máy hút bụi ngày càng phát triển với các tính năng như lau nhà bằng nước nóng, phát hiện bụi bẩn và vết bẩn bằng trí tuệ nhân tạo, cũng như hệ thống tự làm sạch con lăn. Catrin Davies, quản lý sản phẩm cấp cao của Hoover và Haier tại Anh và Ireland, cho biết người tiêu dùng hiện nay lựa chọn máy hút bụi không chỉ dựa trên tính năng mà còn cả phong cách thiết kế, từ phong cách cổ điển những năm 1950 đến các mẫu mã màu pastel hiện đại.

Tuy nhiên, theo nhà sử học Laura Humphreys, dù máy hút bụi ngày càng tiên tiến nhưng bản chất công việc làm sạch vẫn đòi hỏi công sức không thua kém ngày xưa. Thực tế, công nghệ tiết kiệm lao động vẫn chỉ là thuật ngữ marketing và nếu muốn tiết kiệm thời gian thực sự, người dùng nên sử dụng những công cụ truyền thống như cây đập thảm.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.