EU điều chỉnh thị trường carbon nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trước áp lực từ ngành công nghiệp

Bản đề xuất mới ngày 17/7 của Liên minh châu Âu (EU) nhằm thay đổi hệ thống thương mại khí thải carbon (Emission Trading System - ETS) với mục tiêu tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi xanh. Việc cải cách này là kết quả của các cuộc đàm phán căng thẳng giữa các quốc gia thành viên, ngành công nghiệp và các nhà hoạt động môi trường về tốc độ thực hiện các chính sách khí hậu của khối.

Nổi bật trong đề xuất là việc cho phép các doanh nghiệp tiếp tục được giữ các quyền phát thải miễn phí kéo dài tới năm 2038, thay vì kết thúc vào năm 2034 như quy định trước đây, miễn là họ cam kết đầu tư vào các dự án giảm phát thải. Bên cạnh đó, từ năm 2036, các nhà sản xuất ở châu Âu sẽ có thể mua tín chỉ carbon quốc tế thông qua việc tài trợ các dự án khử carbon hóa bên ngoài EU, được tính vào mục tiêu giảm phát thải của họ.

ETS đã hoạt động từ năm 2005 nhằm hạn chế lượng khí nhà kính phát thải từ các ngành công nghiệp năng lượng cao như sản xuất thép, xi măng và hoá chất bằng cách giới hạn số lượng quyền phát thải và buộc các doanh nghiệp phải mua các quyền này trên thị trường. Tuy nhiên, những thay đổi gần đây đã gặp phải sự chống đối từ các quốc gia có nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào năng lượng carbon như Italy và Ba Lan, những bên chủ trương giảm nhẹ các quy định để bảo vệ ngành công nghiệp truyền thống.

Trước biến động lớn của giá năng lượng được tác động bởi các yếu tố như cuộc chiến Mỹ-Iran và các đợt nắng nóng kỷ lục ở châu Âu, các bên ủng hộ môi trường kiên quyết yêu cầu EU duy trì các mục tiêu khí hậu tham vọng. Dẫu vậy, dưới thời Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhiệm kỳ thứ hai từ năm 2024, chính sách đã có dấu hiệu nghiêng về phía hỗ trợ doanh nghiệp nhiều hơn, dẫn tới việc nới lỏng một số quy định môi trường so với nhiệm kỳ đầu.

Cùng với việc điều chỉnh ETS, EU cũng công bố mục tiêu tăng tỷ lệ sử dụng điện từ các nguồn năng lượng tái tạo lên 46% tổng lượng tiêu thụ năng lượng cuối cùng vào năm 2040, gấp đôi mức hiện tại. Đây là một phần trong chiến lược giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch của khối.

Về các lĩnh vực khác, EU cũng đề xuất kế hoạch áp dụng ETS một cách dần dần cho ngành hàng không và quản lý chất thải, hai lĩnh vực gây tranh cãi. Với hàng không, theo kế hoạch, các chuyến bay ngoài châu Âu dưới 5.000 km sẽ nằm trong phạm vi ETS, ví dụ như chuyến từ Frankfurt đến Dubai hoặc Istanbul, nhưng những chuyến bay dài hơn như Frankfurt đến Tokyo sẽ không bị áp dụng. Tất cả các chuyến bay bằng máy bay riêng cũng sẽ bao gồm trong hệ thống.

Ngành quản lý chất thải sẽ được đưa dần vào thị trường carbon, với khả năng các quốc gia sẽ được miễn áp dụng đến năm 2035 nếu họ đạt các mục tiêu tái chế hoặc đã áp dụng thuế quốc gia tương đương.

Một hệ quả khác của việc điều chỉnh ETS có thể là sự trì hoãn triển khai "ETS 2" - kế hoạch mở rộng định giá carbon tới lĩnh vực giao thông vận tải đường bộ và sưởi ấm trong các tòa nhà. Dự án này đã bị hoãn từ năm 2027 sang 2028 do yêu cầu từ một số nước như Ba Lan và Hungary, phản ánh sự thận trọng trong việc mở rộng quy định tới các lĩnh vực vốn có ảnh hưởng lớn đến người dân và nền kinh tế.

Như vậy, những thay đổi trong hệ thống thị trường carbon của EU thể hiện sự cân bằng giữa duy trì các mục tiêu khí hậu và đáp ứng áp lực từ các nền công nghiệp đặc thù, đồng thời vẫn hướng tới thúc đẩy năng lượng sạch và giảm phát thải trong dài hạn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.