Chuyện tìm lại người cha đã mất và hành trình nhận diện bản thân của Chidiadi Okoro tại Nigeria

Chidiadi Okoro lần đầu tiên nghiêm túc nghĩ đến việc thay đổi họ khi đứng trước bàn giấy tờ tại một văn phòng đăng ký ở Lagos, Nigeria. Ở tuổi 32, anh cầm bút trước tờ đơn thay đổi tên, quyết định tưởng chừng thủ tục hành chính đơn giản nhưng lại chứa đựng sức nặng lớn lao của cả một đời người. Việc thay đổi tên không đơn thuần là thêm hay bớt một cái tên mà còn mang hàm ý về thừa kế, sự gắn bó dòng họ, ký ức và đặc biệt là ai có quyền kể câu chuyện về bản dạng cá nhân.

Ba mươi năm qua, Chidiadi mang họ mẹ. Đó không chỉ là một cái tên tạm thời, không còn là sự nhắc nhở về chỗ trống của người cha vắng mặt, mà là tên của người mẹ đã xây dựng cuộc sống quanh sự có mặt của anh. Tên đó gắn liền trên các giấy tờ học tập, bằng cấp, thành tựu, và là dấu tích của từng bước đi mà mẹ anh đồng hành.

Tại Nigeria, họ tên thường gắn kết con người với vùng đất, dòng họ và tổ tiên nhiều thế hệ chưa từng gặp mặt. Trong bối cảnh ấy, cái tên mẹ để lại cho Chidiadi mang một ý nghĩa thiêng liêng - nó thể hiện tình yêu và nỗ lực bền bỉ của người mẹ, Nkechi, người đã không để sự vắng mặt của một người cha định nghĩa cuộc đời con mình.

Nkechi đã học cách đảm đương những vai trò tưởng chỉ dành cho nhiều người cùng lúc. Bà là người quan tâm đến từng chi tiết giữ cho tuổi thơ của con được ổn định: lo tiền học phí, nhớ ngày thi cử, lo lắng khi con bệnh, đi họp phụ huynh, ăn mừng những thành tích nhỏ và xây dựng sự an toàn trong điều kiện khó khăn. Tất cả những trách nhiệm ấy bà đảm nhận âm thầm, không phải vì nhẹ nhõm mà vì ai đó phải làm.

Thế giới thường kể những câu chuyện trẻ em mất mát khi cha mẹ bỏ đi, nhưng rất ít khi nhắc đến những gì đứa trẻ được nhận từ người ở lại. Trẻ lớn lên bên một cha hoặc mẹ đơn thân không hẳn cảm thấy thiếu thốn. Nhiều người trưởng thành trong tình yêu thương thiết thực, từng bước thức dậy cùng người đó, chứng kiến sự hy sinh thầm lặng và cảm nhận sự có mặt như một phần tự nhiên của cuộc sống.

Với Chidiadi, tình yêu mẹ dành cho anh chưa bao giờ là nghi vấn. Nhưng khi trưởng thành, những khía cạnh về gốc gác, những nét giống người khác, thói quen, cách nói chuyện, hình dáng khuôn mặt - những điều khó giải thích bằng người mẹ anh biết - bắt đầu làm anh tò mò hơn về cha ruột. Anh không tìm người để thay thế mẹ, chẳng phải cầu cứu, mà là tìm kiếm ngữ cảnh để hiểu về chính mình.

Ở Nigeria, dòng họ không chỉ là chuyện cá nhân mà là bản sắc. Tên họ được giới thiệu trong các nghi lễ, lịch sử gia đình được người lớn giữ gìn nguyên vẹn. Những người con không chỉ thuộc về gia đình nhỏ mà còn gắn kết với mạng lưới rộng lớn của tổ tiên bằng huyết thống, ký ức và truyền thống. Khi thiếu vắng một phần đó, cảm giác mất mát như trang sách bị thiếu trong câu chuyện cuộc đời mà mọi người khác đều đã biết.

Khi Chidiadi chia sẻ ý định tìm kiếm cha ruột với mẹ, anh biết bản thân nhập cuộc một hành trình cá nhân. Nhưng anh không ngờ điều này có thể đánh thức vết thương quá khứ của người mẹ đã hy sinh. Câu hỏi với đứa con chỉ đơn giản: "Ai là người đã cho tôi một phần chính mình?" Nhưng với người mẹ gánh vác trách nhiệm đơn độc, câu hỏi đó có thể vang lên thành: "Sau những gì tôi cho con, tại sao người đã rời đi vẫn quan trọng?"

Đó là mâu thuẫn kín đáo mà nhiều gia đình chưa bao giờ thảo luận. Người mẹ cần sự ghi nhận cho tất cả hy sinh, tình yêu của bà không vì sự tồn tại của người cha khác mà nhỏ bé hơn. Còn đứa con tìm kiếm nguồn cội cũng xứng đáng được tự do tìm hiểu về gốc gác mà không bị xem là phản bội. Hai sự thật ấy có thể cùng tồn tại: trân trọng mẹ và tò mò cha.

Qua những cuộc trò chuyện với người thân, những bức ảnh cũ, và công nghệ hiện đại, Chidiadi đã tìm gặp người cha ruột của mình. Người cha không phải nhân vật phản diện như ký ức đau thương của tuổi nhỏ tưởng tượng, cũng không là anh hùng mà anh kỳ vọng trưởng thành. Ông là con người có lựa chọn riêng, hối hận, giải thích và im lặng. Ăn sâu trong đời ông là cuộc sống và ký ức không có con trai trong những cột mốc tuổi thơ bình dị như đưa đón đi học, bệnh tật hoặc ngày sinh nhật.

Khi hai người cuối cùng ngồi đối diện, không có cuộc hội thoại nào có thể hàn gắn những năm tháng đã mất, chỉ có sự nhận diện lạ kì của hai người cùng huyết thống nhưng không chung ký ức. Một trong những sự thật khó khăn nhất trong việc tìm kiếm cha mất tích là mối liên hệ sinh học có thể tạo ra kết nối nhưng không làm nên ký ức đồng hành. Ngày tháng đã qua không thể lấy lại.

Cuối cùng, câu hỏi về việc giữ hay đổi họ vẫn còn đó. Tên không phải là tập hợp chữ cái vô hồn mà chất chứa cảm xúc, lịch sử và cảm nhận về sự thuộc về. Chọn họ cha để công nhận một phần bản thân luôn tồn tại hay giữ họ mẹ để tôn vinh tình yêu đã hình thành con người hiện tại đều có ý nghĩa riêng và không làm lu mờ sự thật kia.

Người cha là cội nguồn, người mẹ là người đã dựng xây sự trưởng thành của anh. Có thể nói giai đoạn trưởng thành là quá trình hiểu ra bản sắc cá nhân hiếm khi được thừa hưởng từ một nguồn. Chúng ta hình thành từ những người mang huyết thống, nhưng cũng từ những hy sinh của người đã nuôi nấng. Tên gọi, câu chuyện và lịch sử được kế thừa, song con người cũng tự tạo ra bản thân qua lựa chọn đón nhận mọi điều cuộc sống trao.

Việc tìm kiếm cha không hẳn chỉ là đi tìm sự hoàn thiện, mà nhiều khi là tìm kiếm sự thấu hiểu. Người mà ta kiếm tìm có thể không phải người đã rời đi mà chính là người ta trở thành khi học cách sống thiếu vắng họ. Và có lẽ chân lý cuối cùng của những hành trình này là người rời đi chỉ là một phần câu chuyện, nhưng quyền viết toàn bộ câu chuyện thuộc về chính chúng ta.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.