Khoa học hiện đại giải mã nguyên nhân cái chết bí ẩn của gia đình quyền lực Ý sau gần 500 năm

Sau gần nửa thiên niên kỷ, bí ẩn quanh cái chết của hai nhân vật quyền lực trong lịch sử Ý thời Phục hưng là Hồng y Giovanni de Médici và Đại công tước Francesco I de Médici cuối cùng đã được làm sáng tỏ nhờ bước tiến khoa học hiện đại. Một nhóm nghiên cứu quốc tế do Đại học Yale phối hợp cùng các nhà cổ bệnh học thuộc Đại học Pisa sử dụng kỹ thuật giải trình tự gen tiên tiến để phân tích ADN cổ đại thu được từ các mẫu xương còn lưu giữ tại Nhà nguyện các Medici trong Vương cung Thánh đường San Lorenzo ở Florence.

Phân tích cho thấy, Hồng y Giovanni tử vong năm 1562 do bị nhiễm Plasmodium falciparum, loại ký sinh trùng gây sốt rét thể nặng nhất. Trong khi đó, Đại công tước Francesco I qua đời năm 1587 do nhiễm cả P. falciparum và P. malariae. Phát hiện này bác bỏ hoàn toàn giả thuyết cho rằng hai anh em đã bị đầu độc bằng arsenic bởi Hồng y Ferdinando, người em trai khác của họ.

Theo đơn vị nghiên cứu, dữ liệu từ ADN cổ đại cung cấp cơ hội không chỉ xác định chính xác căn nguyên gây tử vong mà còn giúp hiểu rõ hơn quá trình tiến hóa và thích nghi của ký sinh trùng sốt rét trong nhiều thế kỷ. Valentina Giuffra, giáo sư lịch sử y học tại Đại học Pisa kiêm đồng tác giả, khẳng định kết quả nghiên cứu loại bỏ những nghi vấn kéo dài suốt nhiều thế kỷ liên quan đến cái chết bí ẩn của các nhân vật lịch sử này.

Alexander Ochoa, nhà nghiên cứu tại Yale và là tác giả chính, cho biết loài ký sinh trùng phục hồi trong mẫu của Hồng y Giovanni có hai đột biến gen đặc biệt, có thể phản ánh sự bùng phát dân số của loại sinh vật này khi lan rộng tại châu Âu trong thời kỳ đó. Đây là phát hiện quan trọng nhằm theo dõi sự biến đổi của tác nhân gây bệnh theo thời gian.

Giovanni de Médici đã nhiễm bệnh khi đang đi công tác đến các vùng đầm lầy ven biển Tuscany, nơi muỗi truyền bệnh hoạt động mạnh. Ông qua đời ở tuổi 19 cùng mẹ và một người anh em khác. Francesco I mất chỉ vài ngày sau khi vợ ông, Bianca Cappello, qua đời gần khu vực có ruộng lúa nước. Sự nhanh chóng của cái chết và những mâu thuẫn quyền lực tại thời điểm đó đã tạo nên đồn đoán về vụ sát hại trong gia đình.

Tuy nhiên, các phân tích di truyền cho thấy môi trường tự nhiên tại Tuscany thời kỳ Phục hưng là điều kiện thuận lợi cho sự lây lan của ký sinh trùng sốt rét. Serena Tucci, trợ lý giáo sư nhân chủng học tại Yale, đánh giá nghiên cứu này là ví dụ điển hình về việc sử dụng kỹ thuật phân tích cao cấp trong phòng thí nghiệm để minh chứng lịch sử của các căn bệnh hiểm nghèo.