Nỗ lực bảo tồn loài báo Iran tại Yezd tránh khỏi nguy cơ tuyệt chủng

Giám đốc Sở Môi trường tỉnh Yezd, ông Hasan Akbari, đã lên tiếng cảnh báo tình trạng mong manh của loài báo Iran (Persian leopard) tại quốc gia và địa phương mình. Ông cho biết tỉnh này đã bắt đầu thực hiện các nghiên cứu chuyên sâu và tiến hành thiết kế một kế hoạch phục hồi loài báo quý giá trong môi trường sống lịch sử của chúng tại khu vực núi Shirkuh.

Ông Akbari nhấn mạnh rằng loài báo Iran là loài mèo lớn nhất hiện còn lại ở nước này, đặc biệt sau khi sư tử Iran và hổ Mazandaran đã bị tuyệt chủng. Vì nằm ở vị trí đỉnh cao của chuỗi thức ăn, loài báo này đóng vai trò vô cùng quan trọng trong cân bằng sinh thái, do vậy công tác bảo tồn phải được ưu tiên hàng đầu.

Ông Akbari cho biết, các loài mèo lớn luôn là những sinh vật rất thu hút trong tự nhiên, và đặc biệt khi kích thước càng lớn thì sức hút càng tăng. Tại Yezd, sau sự tuyệt chủng của báo săn, báo Iran trở thành loài mèo lớn quan trọng nhất còn sót lại. Tuy nhiên, những khảo sát hiện nay cho thấy quần thể báo Iran đang có chiều hướng giảm nghiêm trọng ở nhiều môi trường sống núi. Tình trạng này đẩy loài này vào ngưỡng nguy cơ tuyệt chủng.

Một trong những môi trường sống trọng điểm của báo tại phía trung tâm Iran chính là vùng núi Shirkuh tại Yezd. Khu vực này trải dài từ Tangeh Chenar ở Mehriz đến vùng cao nguyên Ardakan. Tuy nhiên, hiện nay môi trường sống này đã không còn dấu tích của báo, trong khi các quần thể báo còn tồn tại chủ yếu tập trung ở khu bảo tồn Kouh-e Bafgh và khu bảo tồn thiên nhiên Kamki tại Bahabad.

Qua các hồ sơ lưu trữ từ quá khứ, ông Akbari cho biết vào những năm 1970, quần thể báo tại Shirkuh từng dồi dào đến mức được cấp phép săn bắn hợp pháp theo chính sách bảo tồn lúc đó. Tuy nhiên, sau thời gian, sự suy giảm thức ăn mà báo săn là dê núi, cừu núi, dê rừng đã khiến khả năng sinh sản và quần thể báo giảm dần.

Sự thiếu hụt nguồn thức ăn tự nhiên đã khiến loài báo đôi khi săn gia súc của các người dân bản địa, dẫn đến xung đột và phản ứng tiêu cực từ cộng đồng. Ở một số vùng, người dân đã săn bắn báo bằng súng hoặc sử dụng mồi độc để loại bỏ chúng, từ đó gây ra sự tuyệt chủng của loài này tại khu vực núi Shirkuh.

Ông Akbari cho biết tỉnh Yezd hiện dành sự quan tâm lớn trong việc bảo tồn các quần thể báo còn lại ở khu vực Kouh-e Bafgh và Kamki của Bahabad. Ông liên hệ thực trạng này với kinh nghiệm đau thương khi loài báo săn Iran đã tuyệt chủng tại vùng này trong những năm gần đây, do mất môi trường sống, thức ăn và tác động từ các hoạt động khai thác khoáng sản cũng như xây dựng đường xá.

Loài báo Iran, như báo săn trước kia, cần không gian lớn để sinh tồn. Có khả năng chúng sẽ di chuyển ra ngoài các khu bảo tồn, dẫn đến nguy cơ bị tiêu diệt trong thời gian trung hạn. Vì vậy, công tác theo dõi, phân tích khoa học môi trường sống và đánh giá quần thể đang được cơ quan quản lý tỉnh triển khai.

Kế hoạch phục hồi loài báo tại núi Shirkuh là một dự án tốn kém và cần sự nghiên cứu kỹ lưỡng. Khoảng 10 năm trước, một phần của khu vực này đã được công nhận là khu bảo tồn thiên nhiên, trong khi các phần còn lại được bảo vệ nghiêm ngặt như khu vực dành riêng để bảo tồn. Hiện tại, núi Shirkuh có khoảng 7.000 cá thể dê, cừu các loại làm thức ăn cho báo.

Việc có mặt của loài báo còn có thể kiểm soát quần thể lợn rừng, vốn di cư từ tỉnh Fars và đang gây nhiều khó khăn cho người nông dân địa phương do phá hoại mùa màng. Do vậy, tái xuất hiện báo tại đây có lợi ích đa chiều đối với cân bằng sinh thái và nông nghiệp.

Hiện tại, các nhà quản lý đang sử dụng khoảng 50 camera bẫy để giám sát quần thể báo và các động vật móng guốc tại Kamki. Kết quả ban đầu cho thấy dấu hiệu tích cực về sự tồn tại của báo cũng như sự phong phú của các loài động vật ăn cỏ.

Kết quả nghiên cứu sẽ hỗ trợ công tác lập kế hoạch bảo tồn các loài đặc trưng trong bối cảnh hiện nay phải đối mặt với hạn hán, biến đổi khí hậu nghiêm trọng và tác động tiêu cực của khai thác mỏ.

Một số dữ liệu cho thấy có khả năng xuất hiện các gia đình báo tại Kamki, trong khi khu vực Kouh-e Bafgh được xem là một trong những môi trường sống báo lâu đời nhất. Song do tình trạng hạn hán kéo dài 10 năm qua, quần thể báo ở đây không còn sôi động như trước. Tuy nhiên, nơi này vẫn là khu vực quan trọng được ưu tiên bảo vệ.

Thông tin do Giám đốc Sở Môi trường Yezd Hasan Akbari cung cấp.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.