Bộ phim Trung Quốc về Shi Lang bị cấm chiếu do nhạy cảm lịch sử và chính trị

Bộ phim lịch sử Trung Quốc The Belief (澎湖海戰) được dự kiến công chiếu rộng rãi tại đại lục vào ngày hôm qua, tuy nhiên đã bị chính quyền Trung Quốc hủy bỏ vào phút chót trước vài ngày. Phim kể về vụ chiến tranh tại vùng đảo Penghu (Bành Hồ), với nhân vật chính là tướng Shi Lang (施琅) của triều đại nhà Thanh, người đã chỉ huy hạm đội đánh bại vương quốc Tungning do Koxinga, hay còn gọi là Cheng Cheng-kung (鄭成功), thành lập tại Đài Loan. Chiến thắng của Shi Lang đánh dấu sự sụp đổ của Tungning và bắt đầu thời kỳ kiểm soát Đài Loan dưới triều Thanh.

Bộ phim rõ ràng được xây dựng theo đường lối tuyên truyền của Đảng Cộng sản Trung Quốc (CCP), nhấn mạnh quan điểm thống nhất Đài Loan là xu thế tất yếu. Đoạn tường thuật trong phim có câu: "Chiếm lấy Penghu và Đài Loan", kết thúc bằng câu slogan "Thống nhất Đài Loan là xu thế không thể ngăn cản", lấy trực tiếp từ phát biểu của Chủ tịch Tập Cận Bình (習近平). Đây là một thông điệp chính trị quan trọng nhằm củng cố lập trường của Bắc Kinh về chủ quyền Đài Loan.

Có nhiều lý do được đặt ra để giải thích việc chính quyền Trung Quốc quyết định can thiệp và ngăn cấm phim. Một cách giải thích ít thuyết phục hơn cho rằng do căng thẳng gia tăng ở biển Đông và biển Hoa Đông, cùng với mong muốn cải thiện quan hệ với Mỹ, Bắc Kinh không muốn kích động chủ nghĩa dân tộc hoặc để lại dấu hiệu cho rằng giải pháp quân sự là ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, CCP không ngại làm gia tăng căng thẳng nhưng họ lo sợ mất quyền kiểm soát dư luận quần chúng trong nước.

Nguyên nhân sâu xa hơn liên quan đến xu hướng ngày càng tăng trong công chúng Trung Quốc quan tâm và gắn bó với triều Minh, triều đại cuối cùng của người Hán trước cuộc cách mạng năm 1911. Trào lưu này được gọi là "quan điểm lịch sử 1644" (1644史觀) và "Thương triều Minh" (悼明風), hoài niệm về thời kỳ phát triển kinh tế thịnh vượng dưới thời Minh và đổ lỗi cho triều Thanh Mãn Châu về sự suy tàn của Trung Quốc.

Vấn đề lớn với CCP là khi muốn dùng phim làm công cụ tuyên truyền về sự tất yếu lịch sử của việc đánh bại "ly khai Đài Loan", thì thực tế lịch sử đưa khán giả đến việc xem xét lại sự kiện với nhiều chi tiết khó chấp nhận theo cách nhìn của nhà nước. Cheng Koxinga là người trung thành với triều Minh, từng rút về Đài Loan để duy trì sự tồn tại của triều đại này. Trong khi đó, Shi Lang từng là đô đốc hải quân triều Minh nhưng đã phản bội để phục vụ triều Thanh và giúp dập tắt các lực lượng kháng cự cuối cùng của triều Minh dưới quyền vua Khang Hy (康熙). Theo góc nhìn của người hoài niệm triều Minh, đây là những hình ảnh không thuận lợi.

Người ta cũng lưu ý rằng sau chiến thắng, Shi Lang còn gặp phải sự phản đối trong triều Thanh về việc nên lấy Đài Loan làm lãnh thổ, vì cho rằng đây sẽ là gánh nặng kinh tế. Thêm vào đó, chính quyền triều Thanh cũng gặp khó khăn trong những năm đầu trị vì Khang Hy khi phải đối phó với cuộc khởi nghĩa Tam Phiêu (1673-1681), trong đó con trai Koxinga, Cheng Ching (鄭經), từ Đài Loan gửi quân tiếp ứng cho phe nổi loạn chống triều Thanh. Nhà Thanh đã thương lượng hòa bình, đề nghị cho phép Cheng giữ lại Đài Loan miễn là khu vực bờ biển yên bình.

Cuộc khởi nghĩa Tam Phiêu có thể là đề tài cho một bộ phim tuyên truyền mạnh mẽ về vai trò quốc gia trong việc kiểm soát Đài Loan, nhưng đồng thời cũng đặt ra câu hỏi về khả năng áp dụng chính sách giống như vua Khang Hy của Chủ tịch Tập Cận Bình để tạo hòa bình khu vực ven biển. Sự gắn bó với triều Minh và sự phản đối triều Thanh đặt Đảng Cộng sản Trung Quốc vào thế khó khi họ cố gắng xây dựng câu chuyện lịch sử thống nhất nhằm củng cố quyền lực trên lãnh thổ từng là của triều Thanh.

Nhằm đối phó với nguy cơ này, chính quyền đã lên án các phong trào hoài cổ triều Minh là những hiểu biết đơn giản hóa về lịch sử, thiếu cơ sở thực tế. Dù nhà nước có tiếp cận các học giả lịch sử hàng đầu để xây dựng một luận cứ phù hợp với mục đích của Đảng, nhưng cách tiếp cận đó bị đánh giá là đơn giản hóa, thiếu đầy đủ và đôi khi xuyên tạc sự thật lịch sử. Bộ phim The Belief bị rút khỏi lịch chiếu vì đã kích thích khán giả xem xét sự thật lịch sử và sự phức tạp của các sự kiện trong quá khứ.