Nhà khoa học Mírian Carvalho de Souza chỉ ra ảnh hưởng của bất bình đẳng trong điều trị ung thư ở Brazil và giải pháp chính sách công

Cách đây 40 năm, khi Brazil chưa xây dựng Hệ thống Y tế Quốc gia (SUS), ung thư còn bị coi là "bệnh của người giàu" do mức độ phổ biến thấp hơn và bản thân nước này đang phải đối mặt với các bệnh truyền nhiễm chiếm ưu thế. Đến nay, bức tranh đã thay đổi đáng kể, các nhà khoa học như Mírian Carvalho de Souza thuộc Viện Ung thư Quốc gia Brazil (Inca) đã chỉ ra rằng ung thư tác động rất lớn đến nhóm người nghèo và còn gắn liền với các bất bình đẳng về sắc tộc và giới tính trong quá trình điều trị.

Mírian nhận thấy sự truy cập hạn chế tới lối sống lành mạnh và giáo dục phòng ngừa bệnh lý là một trong những nguyên nhân khiến nhóm người dễ bị tổn thương hơn chịu tổn hại sức khỏe nghiêm trọng do ung thư. Hơn nữa, sự khác biệt giữa hệ thống y tế công và tư nhân tại Brazil cũng góp phần làm tăng khoảng cách này. Tuy nhiên, các nghiên cứu của bà cũng chứng minh ngay trong chính hệ thống công (SUS) cũng tồn tại tình trạng bất bình đẳng.

Cụ thể, một nghiên cứu của Mírian chỉ ra rằng phụ nữ da đen có tỷ lệ sống sót thấp hơn đáng kể so với phụ nữ da trắng khi điều trị ung thư vú trong SUS. Ngoài ra, bà còn phát hiện có sự bất bình đẳng về giới tính trong việc tiếp cận chăm sóc ung thư nói chung.

Một nghiên cứu khác của Mírian cho thấy kể từ năm 2005, tỷ lệ tử vong do ung thư ở Brazil đã giảm nhanh, đặc biệt ở nam giới chủ yếu nhờ sự giảm hút thuốc lá. Mãi đến sau năm 2021, phụ nữ mới bắt đầu ghi nhận sự giảm tử vong rõ rệt hơn. Những chuyển biến này phản ánh hiệu quả của các chính sách y tế nhưng cũng cho thấy sự chênh lệch theo giới.

Được đào tạo tại Trường Khoa học Thống kê Quốc gia của IBGE, Mírian, 51 tuổi, đã có những trải nghiệm sống sâu sắc tại ngoại ô Rio de Janeiro, môi trường giúp bà nhận biết rõ ràng các mặt bất bình đẳng trong xã hội và hệ thống giáo dục công lập. Bà tâm sự sự hiểu biết này đã dẫn dắt bà nghiên cứu về các vấn đề sức khỏe liên quan đến bất bình đẳng xã hội tại Brazil hiện nay.

Qua nghiên cứu dữ liệu về tử vong do ung thư, bà sử dụng thông tin để hỗ trợ chính phủ triển khai các chính sách nhằm giảm thiểu khoảng cách tiếp cận y tế. "Khi bắt đầu phân tích kết quả theo trình độ học vấn, sắc tộc hay việc bệnh nhân có phải di chuyển xa để điều trị ung thư hay không, bạn có thể thấy sự khác biệt rõ về tỷ lệ sống sót", bà giải thích.

Việc quản lý điều trị ung thư trong SUS là một vấn đề phức tạp do nguồn ngân sách hạn chế không thể chi trả đầy đủ cho các phương pháp điều trị hiện đại và đắt tiền. Do đó, cần tính toán để sử dụng nguồn lực hiệu quả nhằm cứu nhiều mạng sống nhất có thể.

Hiện nay, Mírian đang thực hiện một nghiên cứu mới nhằm đánh giá tác động và chi phí của các liệu pháp điều trị mới, giúp quản lý dịch vụ y tế phân bổ ngân sách hợp lý hơn mà vẫn hướng đến mục tiêu giảm bất bình đẳng trong tiếp cận điều trị.

Bà đặt câu hỏi: "Khi công nghệ y tế hiện đại được cung cấp cho toàn xã hội, liệu tỷ lệ sống sót của bệnh nhân trong SUS có tương đương với những người tham gia thử nghiệm lâm sàng khi mọi điều kiện được kiểm soát nghiêm ngặt hay không?"

Qua các kết quả nghiên cứu, những phát hiện của Mírian Carvalho de Souza không chỉ làm rõ sự hiện diện của bất bình đẳng trong chăm sóc ung thư tại Brazil mà còn là kim chỉ nam để điều chỉnh các chính sách y tế nhằm hướng đến sự công bằng và hiệu quả cao hơn trong tương lai.