Sự chậm trễ trong xử lý trách nhiệm chính quyền PiS gây thất vọng ở Ba Lan

Ngày 10/11/2023, các đảng KO, Nowa Lewica, PSL và Polska 2050 đã ký kết phần II của thỏa thuận liên minh, trong đó đặt trọng tâm vào việc xử lý các sai phạm của chính quyền PiS. Tài liệu nêu rõ việc phải chỉ rõ và xử lý các hành vi bất hợp pháp xảy ra trong giai đoạn cầm quyền trước, đồng thời khẳng định rằng nguyên tắc hiến pháp về việc mọi hành động của cơ quan công quyền phải dựa trên pháp luật sẽ là nền tảng cho quá trình này và hoạt động của chính phủ liên minh.

Liên minh cam kết sẽ "đưa ra trách nhiệm hiến pháp với những người chịu trách nhiệm trong việc cố gắng thay đổi bất hợp pháp thể chế nhà nước, vi phạm Hiến pháp và luật pháp, phá vỡ nguyên tắc pháp quyền, chính trị hóa các cơ quan công, tham ô và sử dụng nguồn lực công một cách trái phép hoặc lãng phí".

Đến nay, chỉ có một phán quyết kết án dành cho các thành viên chính quyền Liên minh Đoàn kết, đó là vụ án liên quan đến Mariusz Kamiński - người đứng đầu Bộ Nội vụ và Cơ quan An ninh Quốc gia trong giai đoạn 2015-2023, và Maciej Wąsik - Thư ký nhà nước tại Văn phòng Thủ tướng và Phó Bộ trưởng Bộ Nội vụ cùng thời kỳ. Án này liên quan đến vụ bê bối "đất đai", một vụ khiêu khích nhằm vào cựu Phó Thủ tướng Andrzej Lepper trong giai đoạn 2005-2007. Dù đã bị kết án và vào tù, cả hai sau đó được Tổng thống Andrzej Duda ân xá, mất quyền đại biểu quốc hội nhưng vẫn trúng cử Nghị sĩ châu Âu năm 2024 và hiện đang làm việc tại Nghị viện châu Âu.

Những cáo buộc khác đã được đưa ra đối với một số quan chức như Mateusz Morawiecki về vụ "bầu cử qua phong bì", hay cựu Thứ trưởng Bộ Tư pháp Michał Woś trong vụ mua phần mềm Pegasus từ Quỹ Công Lý. Tuy nhiên, các công tố viên không thể buộc tội ông Zbigniew Ziobro và Marcin Romanowski về việc sử dụng sai vốn từ Quỹ Công Lý do họ đã rời Ba Lan, xin tỵ nạn ở Hungary và sau đó di chuyển sang các nước khác như Mỹ hoặc có báo cáo ông Romanowski có thể đã đến Serbia. Trong khi đó, cựu Giám đốc Cơ quan Dự trữ Chính phủ Michał Kuczmierowski đang ở Anh và Ba Lan vẫn đang yêu cầu dẫn độ.

Liên minh cầm quyền cũng chưa thực hiện được việc đưa các chính trị gia của chính quyền trước ra trước Toà án Nhà nước do thiếu đa số cần thiết. Ví dụ, để đưa cựu Thủ tướng hoặc bộ trưởng ra Toà án Nhà nước cần đa số 3/5 phiếu tại Hạ viện, trong khi đa số tuyệt đối để đưa Chủ tịch Ngân hàng Trung ương thì hiện có đủ nhưng vẫn chưa tiến hành.

Việc xử lý chậm các sai phạm dưới thời PiS được xem là một trong những nguyên nhân dẫn tới sự thay đổi Bộ trưởng Bộ Tư pháp vào tháng 7/2025, khi Adam Bodnar được thay thế bởi Waldemar Żurek.

Cuộc khảo sát do SW Research thực hiện với 800 người trên 18 tuổi trên toàn Ba Lan vào giữa tháng 7/2026 cho thấy chỉ 14,6% người tham gia cho rằng chính phủ của ông Tusk đã hoàn thành kỳ vọng trong việc xử lý các sai phạm trước đây, trong khi 53,3% không hài lòng. 12,9% không có ý kiến và 19,2% không kỳ vọng việc xử lý này.

Theo nhận định của Justyna Sobczak, quản lý cấp cao tại SW Research, nam giới (56%) có xu hướng không hài lòng hơn nữ giới (51%). Những người có trình độ đại học chiếm tỷ lệ 59% mong muốn xử lý quyết liệt hơn, trong khi nhóm có thu nhập trên 7000 zł cũng chiếm 58%. Người sống tại các thành phố từ 200 nghìn đến 499 nghìn dân có tỷ lệ không hài lòng đến 72%.

Khảo sát được thực hiện trực tuyến qua SW Panel trong hai ngày 14 và 15/7/2026, với mẫu chọn ngẫu nhiên có chủ đích, dựa trên tỷ lệ mẫu đại diện cho người Ba Lan trên 18 tuổi theo các tiêu chí xã hội và dân số.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.