Một phiên tòa không có phán quyết cuối cùng
Theo Reuters, ngày 4/9, thẩm phán tại Massachusetts cho biết không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tuyên bố xử án không thành sau khi bồi thẩm đoàn bế tắc trong vụ Lindsay Clancy. Sau nhiều ngày nghị án, các thành viên không thể đi đến kết luận đồng thuận, yêu cầu cốt lõi trong một phiên tòa hình sự nghiêm trọng tại Mỹ.
Kết quả này không đồng nghĩa với việc bị cáo được tuyên vô tội, cũng không phải một bản án có tội. Nó cho thấy các bồi thẩm viên, khi đối diện cùng một hệ thống chứng cứ và hướng dẫn pháp luật, vẫn không thể vượt qua ngưỡng chắc chắn cần thiết để đưa ra phán quyết chung. Công tố viên có thể quyết định bước đi tiếp theo, trong đó có khả năng xét xử lại, tùy theo quy định và đánh giá của họ.
Đối với gia đình, cộng đồng và những người theo dõi vụ án, một phiên tòa không thành có thể tạo cảm giác mọi câu hỏi đều bị treo lại. Nhưng trong pháp luật hình sự, sự không chắc chắn không phải là khoảng trống để lấp đầy bằng cảm xúc. Đó là giới hạn mà nhà nước phải tôn trọng trước khi tước đi tự do của một con người.
Nghi ngờ hợp lý không phải là sự hoài nghi mơ hồ
Bài viết của The New York Times tập trung vào cách bồi thẩm đoàn hiểu khái niệm “nghi ngờ hợp lý”. Đây không phải đòi hỏi chứng minh tuyệt đối, bởi đời sống hiếm khi cho phép con người biết mọi điều với sự chắc chắn hoàn hảo.
Nhưng đó cũng không phải nghi ngờ xa vời hay một lý do tưởng tượng để tránh quyết định.
Chuẩn mực này yêu cầu người xét xử, sau khi cân nhắc toàn bộ chứng cứ, phải có sự xác tín vững chắc về tội trạng. Nếu một nghi ngờ có lý do, dựa trên chứng cứ và đủ sức làm lung lay sự xác tín đó, phán quyết có tội không thể được đưa ra. Gánh nặng chứng minh thuộc về phía công tố, bởi hậu quả của một bản án sai lầm là vô cùng lớn.
Trong vụ Clancy, nguyên tắc ấy trở nên đặc biệt khó áp dụng vì câu hỏi trọng tâm gắn với trạng thái tâm thần tại một thời điểm đã qua. Bồi thẩm đoàn phải phân biệt giữa một hành vi gây chấn động và năng lực pháp lý của người thực hiện hành vi ấy, hai điều có thể cùng đau đớn nhưng không đồng nhất.
Tâm thần sau sinh ở tâm điểm tranh luận
Luật sư của Clancy lập luận rằng chứng loạn thần sau sinh đã dẫn đến các cái chết năm 2023. Công tố viên lại cho rằng bà đã có sự chuẩn bị và vì thế phải chịu trách nhiệm hình sự. Reuters cho biết đây là tâm điểm của cuộc đối đầu tại tòa, nơi lời khai chuyên gia, hồ sơ điều trị và diễn biến hành vi được đặt cạnh nhau.
Loạn thần sau sinh là một tình trạng tâm thần nghiêm trọng và hiếm gặp, cần được đánh giá, điều trị khẩn cấp bởi chuyên gia. Tuy nhiên, nhận thức đúng về bệnh không có nghĩa là kết luận trước về trách nhiệm trong bất kỳ vụ án cụ thể nào. Tòa án phải dựa vào chứng cứ được kiểm tra công khai, còn công chúng cần tránh dùng một bi kịch để gán nhãn hoặc suy diễn về mọi người mẹ đang trải qua trầm cảm, lo âu hay kiệt sức sau sinh.
Điều có thể rút ra từ nỗi đau này là sự cấp thiết của những cánh cửa hỗ trợ mở sớm hơn: theo dõi sức khỏe tinh thần sau sinh, lắng nghe các dấu hiệu bất thường, giảm cô lập cho gia đình và giúp người thân biết khi nào cần tìm hỗ trợ y tế khẩn cấp. Sự giúp đỡ kịp thời không xóa được mọi rủi ro, nhưng có thể tạo ra một khoảng an toàn quý giá.
Công lý cần cả sự chính xác lẫn lòng trắc ẩn
Những vụ án liên quan đến trẻ em thường đánh thức sự phẫn nộ và nỗi buồn sâu sắc nhất. Chính vì thế, chúng càng đòi hỏi ngôn ngữ cẩn trọng. Tôn trọng các nạn nhân không đồng nghĩa với việc từ bỏ thủ tục tố tụng công bằng; thấu cảm với bệnh tâm thần cũng không đồng nghĩa với việc coi nhẹ mất mát không thể bù đắp.
Pháp luật có nhiệm vụ xác định trách nhiệm theo bằng chứng và tiêu chuẩn đã định. Xã hội có nhiệm vụ rộng hơn: xây dựng mạng lưới chăm sóc để những khủng hoảng tâm thần không bị che giấu bởi xấu hổ, cô đơn hoặc thiếu tiếp cận dịch vụ. Hai trách nhiệm ấy không cạnh tranh với nhau. Chúng gặp nhau ở mong muốn giảm bớt những bi kịch có thể phòng ngừa.
