Piotr Szymaniak đánh giá nhiệm kỳ Bộ trưởng Tư pháp Waldemar Żurek: Nhiều PR, kết quả hạn chế

Piotr Szymaniak, nhà bình luận chính trị Ba Lan, từng tỏ ra dè dặt trước việc công khai chỉ trích Waldemar Żurek khi ông này nhận vị trí Bộ trưởng Tư pháp thay Adam Bodnar cách đây một năm. Tuy nhiên, đến nay ông Szymaniak cảm thấy hối tiếc vì đã đánh giá quá nhẹ các dấu hiệu tiêu cực từ đầu và quyết định tìm kiếm những thành tích để bênh vực ông Żurek. Bản thân ông cũng thừa nhận sự thất vọng khi những nỗ lực đó không thực sự thuyết phục.

Vụ việc nổi bật gần đây liên quan tới một tài xế say rượu khiến Żurek tham gia can thiệp nhanh chóng, nhằm đáp ứng dư luận truyền thông. Ông ra lệnh giám sát và trực tiếp chỉ đạo cách xử lý, dẫn tới việc sa thải phó công tố viên khu vực Lubliniec, người được cho là đã không giám sát chặt chẽ quá trình xử lý vụ án. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng việc sa thải này chỉ là động thái gây chú ý, che đậy những thiếu sót thực tế của bộ trưởng.

Trong nhiệm kỳ, luật hình sự do ông Zbigniew Ziobro thiết lập vẫn tiếp tục duy trì mà không có dấu hiệu thay đổi đáng kể nào. Việc đề xuất tăng tiền phạt lên 10 lần của Bộ Tư pháp bị cho là thiếu đồng bộ, không đi kèm với giải pháp thu hồi hiệu quả. Các dự án cải cách thủ tục dân sự lớn vẫn dậm chân tại chỗ, chỉ có một số điều chỉnh nhỏ được đề xuất gần đây.

Việc thành lập Hội Đồng Tư Pháp Quốc Gia mới được xem là thành công hạn chế, chủ yếu do từ trước không tồn tại hội đồng này, nhưng quy trình lựa chọn thành viên dựa trên luật bị coi là vi hiến khiến kết quả chưa được đánh giá cao. Tòa Hiến pháp cũng không có sự cải thiện rõ rệt, dù Bộ trưởng Żurek không chịu trách nhiệm chính.

Tòa án ở Ba Lan ngày càng xử lý chậm các vụ án, chủ yếu do thiếu chuyên gia giám định và thời gian chờ đợi dài cho các báo cáo chuyên môn. Dự án cải cách hệ thống chuyên gia giám định đã được đưa vào chương trình từ lâu nhưng chưa được thực thi hiệu quả. Dự thảo sửa đổi thủ tục hình sự, cùng với việc đề xuất thủ tục ly hôn ngoài tòa án, đã bị Tổng thống phủ quyết. Một điểm trừ lớn cho Bộ trưởng là ông chưa gửi dự thảo sửa đổi liên quan đến việc sử dụng biện pháp tạm giam dù có đề nghị, trong khi đây lại là giải pháp được đa số ủng hộ.

Ý tưởng tách chức Bộ trưởng Tư pháp và Tổng công tố viên vẫn nằm trên bàn nhưng ít được nhắc tới do Bộ trưởng Żurek tỏ ra thích kiểm soát các cơ quan điều tra. Mâu thuẫn gần đây giữa ông và Tổng công tố viên Quốc gia chủ yếu xoay quanh công tác nhân sự, bao gồm danh sách thăng chức và bổ nhiệm, hơn là các vấn đề về chính sách hay chuyên môn.

Một trong những thành công đáng kể là việc thông qua đạo luật hỗ trợ người vay mắc nợ thế chấp bằng ngoại tệ (được gọi là "đạo luật frankowy"), giúp giảm áp lực đối với hệ thống tòa án. Tuy nhiên, luật này ra đời khi làn sóng kiện tụng đã chạm đỉnh nên hiệu quả khắc phục mang tính tình thế. Nó không mang tính hệ thống để giải quyết triệt để các vấn đề của hệ thống tư pháp.

Hướng đi tiếp theo cần quan tâm là dự luật về chống các nhóm kiện tụng nhằm mục đích bóp nghẹt (SLAPP), nếu thông qua có thể được xem là một bước tiến đáng kể và một phần thành công của Bộ trưởng Żurek. Còn những dự luật liên quan đến việc 'chính đạo luật' vẫn còn nằm trên giấy và chưa được triển khai, trong đó có vấn đề về các thẩm phán mới còn gây tranh cãi.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.