Moyseion: Bảo tàng có thể sinh sống tại Ý giữa hang động và nghi lễ Hy Lạp cổ đại

Trang bị nằm trong Sassi di Matera, vùng miền Nam Ý nổi tiếng với các nhà ở được đào vào đá, Moyseion đưa ra cách tiếp cận bảo tàng khác biệt bằng việc biến du khách thành người nửa ở nửa trải nghiệm lịch sử. Khai trương vào tháng 11 năm 2024, nơi đây được xem là một trong những "bảo tàng có thể sinh sống" đầu tiên trên thế giới, vừa là không gian lưu trú vừa là nơi tương tác văn hóa và khảo cổ.

Với vị trí tại Matera - thành phố được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới, dự án tận dụng những đặc điểm ngôi nhà truyền thống đào hang để tạo ra 16 căn phòng khắc họa các giai đoạn lịch sử khác nhau, từ thời Đồ đá mới (Neolit) đến thời Hy Lạp Đại Cổ (Magna Grecia).

Thay vì phòng ngủ thông thường, các phòng tại Moyseion được tạo nên bằng cách khắc vào đá vôi calcarenita và thiết kế dựa trên nghiên cứu khảo cổ, tái hiện dấu ấn văn hóa của các nền văn minh từng cư ngụ tại khu vực này. Không gian được chia thành ba nhóm chính: nhà kiểu thời Neolit, khu vực thể hiện văn hóa Enotria thịnh vượng trước khi người Hy Lạp đến, và phòng mô phỏng văn hoá Magna Grecia với các chi tiết như khảm, cột, đồ gốm và biểu tượng đặc trưng.

Ý tưởng không chỉ là trang trí mà nhằm khiến di sản trở nên sống động qua trải nghiệm thực tế hằng ngày. Mỗi chuyến lưu trú bắt đầu bằng nghi lễ Xenia – biểu tượng của lòng hiếu khách trong văn hóa Hy Lạp cổ. Khách sẽ thực hiện rửa tay nghi thức bằng xà phòng Aleppo trong khi nhạc cụ thời cổ đại vang lên, trước khi tiến hành nhận phòng.

Chương trình tiếp tục bằng Symposium – sự tái hiện hiện đại của các buổi họp mặt xã hội trong Hy Lạp cổ đại, nơi khách được thưởng thức rượu vang, ô liu, phô mai, hạt khô và các món ăn lấy cảm hứng từ công thức xưa cùng âm nhạc và kể chuyện, tạo nên không khí đối thoại và trao đổi ý tưởng sôi nổi.

Một điểm nhấn khác là Santuario del Agua - một hang động gồm hai tầng với hồ bơi ấm, bồn tắm thủy lực đào trong đá và khảm nghệ thuật lấy cảm hứng từ tổ hợp tắm hơi Hy Lạp cổ. Không đơn giản là khu spa, nơi đây tổ chức nghi lễ dựa trên truyền thuyết Demeter và Persephone, biểu trưng cho chu kỳ sống, chết và hồi sinh, một câu chuyện nổi bật trong thần thoại Hy Lạp.

Ẩm thực tại Moyseion cũng được xây dựng theo nghiên cứu lịch sử kỹ lưỡng. Bữa sáng Akratismòs được phát triển với sự tham gia của các nhà khảo cổ, sử học, nhân chủng học và thực vật học dân tộc học, dựa trên tư liệu cổ để tái hiện các món ăn thời Magna Grecia. Thực đơn gồm bánh mì đại mạch, phô mai dê và cừu, mật ong, sữa chua, hạt khô và các món chế biến từ nguyên liệu có trong tài liệu khảo cổ.

Điểm khác biệt của Moyseion còn nằm ở đội ngũ vận hành, gồm các chuyên gia không chỉ trong lĩnh vực khách sạn mà còn có khảo cổ, ngôn ngữ cổ điển, nhạc công, diễn viên, nhà nghiên cứu và chuyên gia di sản văn hóa. Phương pháp này hướng tới việc truyền tải kiến thức lịch sử qua tương tác trực tiếp thay vì chỉ trưng bày thông tin truyền thống.

Khái niệm “khảo cổ học thơ” mà dự án theo đuổi nhằm chuyển từ việc bảo tồn thụ động sang tái hiện di sản một cách sống động, tạo sự gắn kết cảm xúc và cảm nhận qua kiến trúc, nghi lễ, âm nhạc, ẩm thực và các trải nghiệm chung.

Theo khảo sát của Liên Hợp Quốc về du lịch năm 2026, du khách ngày càng hướng tới những trải nghiệm có ý nghĩa và sâu sắc hơn, bao gồm du lịch trải nghiệm văn hóa và hướng tới sự tận hưởng cá nhân. Trong bối cảnh đó, Moyseion đáp ứng nhu cầu khách muốn không chỉ tìm hiểu điểm đến mà còn muốn hòa mình vào lịch sử, truyền thống và di sản qua các hoạt động tham gia trực tiếp.

Trong khi các bảo tàng truyền thống chỉ giới hạn việc tham quan, Moyseion mở rộng khái niệm đó bằng cách mời gọi khách lưu trú nhiều ngày, sống trong không gian được khắc đá hàng thế kỷ và tham dự các nghi lễ dựa trên di sản các nền văn minh Địa Trung Hải. Đây là cách mới để trải nghiệm di sản, chuyển từ cái nhìn nhìn xa thành một phần của hành trình cá nhân mỗi du khách.