Argentina đẩy mạnh RIGI và siêu RIGI để thu hút đầu tư trong bối cảnh thách thức kinh tế

Argentina, trong thời gian chính quyền của Tổng thống Javier Milei, đang đặt trọng tâm lớn vào các chế độ ưu đãi thuế nhằm đẩy mạnh thu hút đầu tư nước ngoài. Hệ thống này bao gồm RIGI, Siêu RIGI và RIMI, được thiết kế để giảm thuế, loại bỏ thuế giữ lại và tạo điều kiện dễ dàng tiếp cận đồng USD. Đặc biệt, các chế độ này đảm bảo sự ổn định chính sách trong vòng 30 năm, mang lại sự an tâm cho các nhà đầu tư.

Đây là một bước đi kinh tế vĩ mô quan trọng của chính phủ nhằm tạo ra những cú hích mạnh mẽ cho các ngành như khai khoáng, dầu khí, năng lượng, hạ tầng, công nghiệp chế biến gỗ, du lịch và thép. Tuy nhiên, bên cạnh những thông báo lớn về các dự án đầu tư, vẫn có nhiều chuyên gia đặt câu hỏi liệu Argentina có đang trao quá nhiều ưu đãi mà đòi hỏi quá ít cho các nhà đầu tư hay không.

Trên bình diện quốc tế, các ưu đãi thuế đã tăng mạnh kể từ đại dịch COVID-19, theo tổ chức WTO, đã thu hút khoảng 100 tỷ USD đầu tư. Các công ty đa quốc gia hưởng lợi khoảng 25% nhờ những ưu đãi này, trong khi các doanh nghiệp Trung Quốc phát triển thị trường nhờ chính sách hỗ trợ nhà nước giúp giảm chi phí đến 60%.

Trong bối cảnh cạnh tranh gắt gao toàn cầu, Argentina vẫn đang chịu ảnh hưởng nặng nề bởi lịch sử kiểm soát ngoại hối, bất ổn chính sách và vi phạm hợp đồng. RIGI ra đời như một giải pháp nhanh chóng để kích hoạt các lĩnh vực trọng điểm. Đáp ứng yêu cầu của các doanh nghiệp vừa và nhỏ và ngành nông nghiệp, chính phủ bổ sung RIMI và Siêu RIGI, với mục tiêu thu hút các dự án quy mô lớn, công nghệ cao và các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo và kinh tế kỹ thuật số.

Báo cáo của Viện Nghiên cứu Kinh tế Ieral thuộc Quỹ Mediterránea mô tả Siêu RIGI như một "đảo nhỏ trong đại dương bất ổn". Mặc dù thừa nhận Argentina cần đầu tư, viện cho rằng cách thức thu hút không nên dựa vào các quy chế ngoại lệ ngày càng ưu đãi cho từng ngành riêng biệt mà cần cải cách tổng thể để nâng cao sức cạnh tranh toàn nền kinh tế.

Osvaldo Giordano - Chủ tịch Ieral - nhấn mạnh mối lo ngại về việc ngoại lệ trở thành quy luật phổ biến, làm mất đi ý nghĩa cải cách dài hạn về thể chế. Theo ông, các quy chế này đều có hạn chế như tạo ra sự bất đối xứng và cần quản lý hợp lý để không bóp méo thị trường.

Dante Sica, nguyên Bộ trưởng Bộ Sản xuất và sáng lập Abeceb, đánh giá các quy chế này như một phần của chính sách sản xuất nhằm thúc đẩy đầu tư trong các lĩnh vực có nhu cầu quốc tế cao như nông nghiệp, khai khoáng và năng lượng. Ông cũng nhấn mạnh Argentina đang chuyển sang một mô hình kinh tế ổn định hơn, dựa vào đầu tư và xuất khẩu nhiều hơn tiêu dùng.

Nhà kinh tế Diego Coatz của công ty tư vấn I+D lưu ý rằng Siêu RIGI còn tồn tại vấn đề trong thiết kế với nhiều ưu đãi nhưng thiếu điều kiện ràng buộc rõ ràng. Ông cho rằng nên tập trung củng cố mạng lưới nhà cung cấp đi kèm nhằm phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ cũng như thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao.

Nhiều ý kiến cho rằng việc ưu đãi quá mức với các dự án lớn có thể tạo ra một "Argentina kép", trong đó có sự phân hóa sâu giữa các thành phần kinh tế được hưởng lợi và những ngành vẫn hoạt động trong khung khổ cũ, gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo trang web chính thức của Bộ Kinh tế Argentina, tổng số vốn đăng ký theo các chế độ này (bao gồm cả đang được duyệt) lên đến khoảng 141 tỷ USD, kỳ vọng tạo ra khoảng 200.000 việc làm trực tiếp và gián tiếp. Tuy nhiên, hiện tại chỉ có khoảng 800 triệu USD đang được triển khai thực tế.

Guido Zack từ quỹ Fundar phân tích rằng sự khác biệt giữa tổng số đăng ký và vốn thực hiện là do các ràng buộc đầu tư không chặt chẽ, trong khi mức tối thiểu gia nhập chỉ là 40% trên 200 triệu USD cơ sở. Như vậy, nhiều doanh nghiệp đăng ký để hưởng ưu đãi thuế và ổn định chính sách hơn là thực sự cam kết đầu tư ngay lập tức.

Giordano và các chuyên gia cũng đồng thuận rằng việc thực thi nghiêm ngặt, giám sát hiệu quả các điều kiện quy định là vô cùng cần thiết nhằm đảm bảo các dự án thực sự đóng góp cho nền kinh tế.

Fundar đề xuất sửa đổi các quy chế, liên kết việc cấp ưu đãi với các mục tiêu có thể kiểm chứng, ví dụ như xuất khẩu, sử dụng nhà cung cấp trong nước và đầu tư vào nghiên cứu phát triển. Ngoài ra, cần tăng cường minh bạch và ưu tiên giải quyết tranh chấp tại tòa án trong nước trước khi đưa ra trọng tài quốc tế.

So sánh với chế độ ưu đãi của Brazil hay Chile, chuyên gia lưu ý rằng Argentina còn có thể cải thiện nhiều điều kiện để thu hút đầu tư, như yêu cầu năng lượng xanh và bảo vệ nguồn nước tương tự Chile, trong khi vẫn tận dụng lợi thế địa lý và tài nguyên thiên nhiên phong phú.

Theo nghiên cứu của Abeceb, các dự án RIGI đang tập trung mạnh vào các ngành khai khoáng và năng lượng, điển hình là Neuquén và San Juan với dự án Vaca Muerta về dầu khí và các hoạt động khai thác đồng, lithium tại đó. Các tỉnh Salta, Catamarca và Río Negro cũng nằm trong danh sách các điểm nóng đầu tư.

Dự kiến trong giai đoạn 2025-2035, mức vốn đầu tư khoảng 27,1 tỷ USD sẽ được giải ngân, trong đó năm 2024 dự kiến đạt đỉnh với khoảng 8,4 tỷ USD. Giai đoạn từ năm nay đến 2028 sẽ chiếm tới 61% tổng vốn đầu tư, tương đương gần 20 tỷ USD.

Argentina đang đặt cược vào những chính sách ưu đãi này để tạo động lực phát triển kinh tế trong bối cảnh toàn cầu đầy biến động và thách thức, song vẫn phải đối mặt với bài toán cân bằng giữa thu hút đầu tư và duy trì công bằng xã hội, cũng như xây dựng hệ thống thể chế bền vững hơn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.