Trung Quốc thử nghiệm tên lửa phóng từ tàu ngầm: tác động và thách thức an ninh khu vực

Vào ngày 6 tháng 7, Trung Quốc đã thử nghiệm thành công một tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) với tầm bắn khoảng 7.300 km. Tên lửa được phóng từ tàu ngầm nguyên tử Type 094 Jin, một trong những lớp tàu ngầm có khả năng mang tên lửa đạn đạo của Trung Quốc. Với thử nghiệm này, Bắc Kinh gia nhập nhóm năm quốc gia, gồm Mỹ, Nga, Anh, và Pháp, sở hữu năng lực phản công hạt nhân dưới nước được coi như bước đột phá chiến lược cao nhất trong lĩnh vực răn đe hạt nhân.

Theo giới phân tích, tàu ngầm trong nhóm này có khả năng phản công thứ hai tức thời – điều kiện cần thiết cho một chế độ răn đe hạt nhân bền vững. Mỹ và Liên Xô cũ đã phát triển khả năng này từ những năm 1950, trong khi đây là lần đầu tiên Quân đội Trung Quốc công khai thử nghiệm công nghệ này kể từ năm 1982.

Tên lửa thử nghiệm đã bắn trúng khu vực gần quần đảo Solomon ở Thái Bình Dương, khiến Bắc Kinh tuyên bố đây là một phần trong các hoạt động huấn luyện quân sự thường niên và các nước liên quan đã được thông báo trước. Thử nghiệm này khẳng định khả năng của hải quân PLA trong việc nhắm mục tiêu vào lục địa Mỹ từ những vùng biển gần bờ của Trung Quốc, tạo nền tảng cho việc thực hiện tuần tra tàu ngầm liên tục trên biển sâu - mô hình mà Mỹ và Liên Xô sử dụng để duy trì hiện diện chiến lược trong Chiến tranh Lạnh.

Khác với tên lửa bệ phóng trên đất liền hoặc căn cứ không quân có thể bị phát hiện và tấn công, tàu ngầm nguyên tử mang tên lửa đạn đạo nổi lên như chân yếu tố sống còn và khó bị tiêu diệt nhất trong bộ ba hạt nhân (đất liền, không khí, biển). Việc sở hữu SLBM tạo cho Trung Quốc đảm bảo rằng không đối thủ nào có thể thực hiện một cuộc tấn công tước bỏ vũ khí hạt nhân của họ mà không phải đối mặt với phản ứng hủy diệt từ Bắc Kinh.

Trước đây, vị thế hạt nhân của Trung Quốc tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc từng bị coi là dễ tổn thương, với tên lửa DF-5 cố định trong hầm ngầm và DF-31 cơ động trên đường bộ đều có thể bị đếm đếm. Trong khi đó, Mỹ và Nga có khả năng vận hành hàng trăm đầu đạn trên biển. Chỉ với sự hiện diện của lực lượng tàu ngầm đạn đạo, Trung Quốc mới có thể cải thiện hình ảnh răn đe của mình, giảm thiểu nguy cơ bị thiếu hụt sức mạnh trong đàm phán chính trị và chiến lược quốc tế.

Nguy cơ an ninh không chỉ đến từ các cường quốc hạt nhân mà còn dựa trên khu vực với những vấn đề nhạy cảm như Đài Loan, Biển Đông và các liên minh quân sự của Mỹ trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Trong trường hợp xảy ra xung đột, sự áp đảo về vũ khí chiến lược và hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ có thể gây áp lực “dùng hoặc mất” lên các lực lượng hạt nhân trên đất liền của PLA.

Khả năng duy trì lực lượng tàu ngầm hạt nhân chiến lược hoạt động liên tục trên biển sẽ giúp Bắc Kinh tránh được ràng buộc trong các trận đánh cụ thể, gia tăng tính khả tín của răn đe hạt nhân và gửi thông điệp mạnh tới các bên như Đài Bắc, Tokyo và Washington rằng sự leo thang xung đột sẽ không giúp họ vượt qua được vị trí trọng yếu của Trung Quốc.

Mặc dù việc phát triển năng lực tàu ngầm nguyên tử mang tên lửa là xu hướng không thể tránh khỏi với một cường quốc hạt nhân, Trung Quốc cũng phải đối mặt với ba thách thức lớn trong việc quản lý sự răn đe này.

Điều này dẫn tới rủi ro rằng tàu ngầm SLBM không bị phát hiện có thể ổn định, còn khi bị truy tìm thì lại tạo ra sự bất ổn chiến lược. Nếu Bắc Kinh không xây dựng được các chuẩn mực tin cậy ở cấp toàn cầu và khu vực, thì nỗ lực gia tăng an ninh có thể phản tác dụng và gây thêm bất ổn.

Sự phát triển lực lượng tàu ngầm đạn đạo của Trung Quốc không chỉ là vấn đề kỹ thuật hay quân sự mà còn là bài toán khó khăn trong chính sách ngoại giao và trách nhiệm lớn của cường quốc trong duy trì ổn định khu vực và toàn cầu.

Đối với những quốc gia láng giềng như Nhật Bản, Hàn Quốc hay các nước Đông Nam Á, lực lượng tàu ngầm đạn đạo Trung Quốc được nhìn nhận không chỉ đơn giản là phát triển răn đe chiến lược mà là biểu hiện của sức mạnh quân sự mạnh mẽ hơn trong vùng biển của họ.

Để lực lượng hạt nhân dưới biển được xem là một biện pháp phòng thủ, Trung Quốc cần giảm bớt lo ngại an ninh của các láng giềng. Răn đe với Mỹ không thể đánh đổi bằng sự bất an của các quốc gia trong khu vực. Do đó, trách nhiệm lớn hơn của Trung Quốc là xây dựng lòng tin trên cả tầm quốc tế và khu vực.

Bắc Kinh phải không chỉ dựa vào sức mạnh quân sự mà còn phải nỗ lực đạt được sự tin cậy và phối hợp đối thoại, tạo ra môi trường ổn định khi ngày càng nhiều tàu ngầm hạt nhân hoạt động tại khu vực nhạy cảm này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.