Vấn đề với con số ₦210 nghìn tỷ của Nigeria khiến công chúng hoang mang

Thời gian qua, thông tin rằng ₦210 nghìn tỷ - gấp khoảng bốn lần ngân sách quốc gia Nigeria - bị thất thoát tại Công ty dầu khí quốc gia Nigeria (NNPC) đã lan truyền mạnh mẽ trên các phương tiện truyền thông và mạng xã hội. Đây là con số gây sốc, được nhiều người dùng để minh họa cho các công trình y tế chưa xây dựng hay tuyến đường chưa hoàn thành, trở thành một niềm tin khó lay chuyển dù không có giải thích rõ ràng. Tuy nhiên, bài phân tích của nhà quan sát Mahmud Nasir Jafar trên Premium Times chỉ ra rằng con số này là kết quả của việc cộng gộp các khoản nợ phải thu và nợ phải trả của NNPC mà không hiểu đúng cấu trúc tài chính và lịch sử giao dịch của doanh nghiệp này.

Bala Wunti, người tham gia phiên điều trần ở Thượng viện Nigeria, giải thích rằng con số này không xuất hiện trong Báo cáo tài chính kiểm toán năm 2023 của NNPC. Cụ thể, ₦210 nghìn tỷ được tạo ra bằng cách cộng hai khoản: ₦107 nghìn tỷ khoản phải thu (tiền người khác nợ công ty) và ₦103 nghìn tỷ khoản phải trả (tiền công ty nợ người khác). Cách tính này giống như việc cộng nợ khách hàng và nợ nhà cung cấp lại làm một và cho rằng đó là tiền bị mất. Với những người làm nghề kinh doanh, đây là sự nhầm lẫn về vị trí các khoản ghi trong sổ sách kế toán.

Theo Đạo luật ngành dầu khí, NNPC hiện vận hành hai tài khoản riêng biệt: tài khoản cổ đông (do NAPIMS, nay là NUIMS điều hành) và tài khoản thương mại (do trụ sở chính quản lý). Vì NUIMS vẫn là công ty con của NNPC nên tất cả các giao dịch thu chi của NUIMS đều phải được phản ánh trên tài khoản chính. Người ngoài nếu chỉ nhìn vào các con số một cách đơn lẻ có thể nghi ngờ việc trùng lặp hoặc che giấu, song hệ thống này ở nội bộ lại là tiêu chuẩn về hợp nhất số liệu kế toán. Sự khác biệt trong cách tiếp cận này chính là khoảng cách giữa một vụ bê bối quốc gia và một ghi chú kế toán bình thường.